Risk Analizi Yöntemleri

Yöntem seçimi (kısa karar ağacı)

• Basit iş akışları, hızlı tarama → 5x5 Matris
• Önceliklendirme zor, maruziyet çok değişken → Fine-Kinney
• Süreç çok karmaşık (proses güvenliği) → daha ileri yöntemler (HAZOP/FMEA vb.)

1) 5x5 Matris (Olasılık x Şiddet)

En yaygın pratik yaklaşım: Risk = Olasılık (1–5) x Şiddet (1–5). Kritik nokta: puanların tanımı (ekip aynı dili konuşmalı).

Uygulama adımı

1. Tehlikeyi yaz (kaynak) + kim maruz kalıyor?
2. Mevcut önlemleri yaz (koruyucu, prosedür, eğitim vb.).
3. Olasılığı puanla (mevcut önlemlerle birlikte).
4. Şiddeti puanla (en olası ciddi sonuç).
5. Skoru hesapla ve risk seviyesini sınıflandır.

Puan aralıklarını kurumuna göre tanımla (örn. 1–5 düşük, 6–12 orta, 15–25 yüksek gibi).

2) Fine-Kinney (Olasılık x Maruziyet x Şiddet)

Fine-Kinney, “maruziyet” faktörünü ayrıca değerlendirir: Risk = Olasılık x Maruziyet x Şiddet. Bu sayede benzer tehlikeler arasında daha net öncelik çıkar.

Uygulama adımı

1. Tehlike + iş adımı + maruz kalan grup
2. Mevcut önlemler
3. Olasılık puanı
4. Maruziyet puanı (ne kadar sık?)
5. Şiddet puanı
6. Skor ve öncelik sırası

Fine-Kinney’de kritik olan: maruziyet tanımlarını ekibin netleştirmesi (vardiya, süre, iş sıklığı).

Puanlama ipuçları

• Mevcut önlem yokmuş gibi puanlama yapma; önce mevcut durumu yaz.
• “Teori” değil saha: gerçek çalışma şekline göre puanla (kâğıt üzeri prosedüre göre değil).
• Bir tehlike için “en kötü ihtimal” yerine “en olası ciddi sonuç” yaklaşımı daha tutarlıdır.
• Benzer işler için benzer puan; tutarlılık için örnek olaylarla kalibrasyon yap.

Tehlike listesi tarafı için: tehlike tanımlama yöntemleri.

Sık yapılan hatalar

• Puan tanımları yazılmadan puanlamak (ekip her puanı farklı anlar).
• Mevcut önlemleri yazmadan “yüksek” puanlayıp aksiyon şişirmek.
• KKD’yi tek çözüm görmek (önce mühendislik/ortadan kaldırma).
• Aksiyon planına bağlamamak (risk analizi sonuçsuz kalır).

Detay kontrol listesi: sık yapılan hatalar.