Motorlu Araçlarda İş Sağlığı ve Güvenliği

1. BÖLÜM – GİRİŞ VE TANIMLAR

1.1. Giriş

Motorlu araçlar, çalışma yaşamında yalnızca bir ulaşım aracı değil; aynı zamanda bir iş ekipmanı olarak tanımlanır.
Bu araçlar üretim, taşıma, inşaat, madencilik, belediye hizmetleri, tarım ve lojistik gibi birçok sektörde kullanılmaktadır.

Türkiye’de motorlu araçlarla yapılan işlerde meydana gelen iş kazaları, ölüm ve ağır yaralanma oranı en yüksek olay gruplarından biridir.
Bu nedenle, bu konu hem iş ekipmanı güvenliği hem de trafik güvenliği açısından özel bir öneme sahiptir.

İş sağlığı ve güvenliği mevzuatında, motorlu araçlarla ilgili yükümlülükler, işverenin genel sorumlulukları çerçevesinde ele alınmıştır.
Bu sorumluluklar; aracın teknik güvenliği, sürücünün eğitimi, bakım faaliyetleri, çalışma ortamının düzeni ve denetim süreçlerini kapsar.

1.2. Yasal Dayanak

Motorlu araçlarla ilgili iş sağlığı ve güvenliği düzenlemeleri çok katmanlı bir mevzuat yapısına dayanır.
Başlıca yasal dayanaklar şunlardır:

• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (Genel yükümlülükler – m.4, risk değerlendirmesi – m.10, eğitim – m.17)
• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (m.5–11, araçların bakım ve kontrol şartları)
• Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (m.6–8, sürücü eğitimi zorunluluğu)
• Karayolları Trafik Kanunu (2918) ve Trafik Yönetmeliği (araç kullanımı, hız, manevra ve trafik güvenliği şartları)
• Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelik (araç donanımı ve koruyucu sistemler)
• Tehlikeli Madde Taşımacılığı Mevzuatı (ADR Yönetmeliği) – tehlikeli yük taşımacılığında özel hükümler.

Bu mevzuatlar bir arada değerlendirildiğinde, motorlu araçların işyerlerinde kullanımı, yalnızca “trafik” konusu değil, iş güvenliği yönetiminin ayrılmaz bir parçasıdır.

1.3. Motorlu Araç Kavramı

İş sağlığı ve güvenliği bakımından “motorlu araç”, yalnızca karayolu taşıtlarını değil, motor gücüyle çalışan tüm iş makinelerini kapsar.

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği m.4/f:

“İş ekipmanı: İşin yapılmasında kullanılan herhangi bir makine, alet, cihaz veya tesis.”

Bu tanıma göre motorlu araç kapsamına giren iş ekipmanları şunlardır:

1. Karayolu araçları (otomobil, kamyon, otobüs, tanker vb.)
2. İş makineleri (forklift, ekskavatör, loder, greyder, vinç, dozer vb.)
3. Tarım araçları (traktör, biçerdöver, silaj makinesi vb.)
4. Liman ve depo araçları (reachstacker, transpalet, çekici vb.)
5. Belediye araçları (çöp kamyonu, yol süpürme aracı, sulama aracı vb.)

Dolayısıyla bu araçların tümü, 6331 sayılı Kanun kapsamındaki iş ekipmanları arasında değerlendirilir.

1.4. İşverenin Genel Yükümlülükleri

6331 sayılı Kanun m.4:

“İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür.”

Bu kapsamda işverenin motorlu araçlarla ilgili başlıca yükümlülükleri şunlardır:

• Araçların güvenli çalışır durumda olmasını sağlamak,
• Sürücülerin yeterli eğitim ve belgelere sahip olmasını denetlemek,
• Periyodik kontrolleri yaptırmak,
• Risk değerlendirmesinde motorlu araç kullanımını dahil etmek,
• Bakım ve onarım kayıtlarını tutmak,
• Araçların kullanıldığı alanlarda güvenlik işaretlerini düzenlemek.

Bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda, 6331 m.26 kapsamında idari para cezaları uygulanır.

1.5. Motorlu Araçlarla Çalışmalarda Temel Riskler

Motorlu araç kullanımıyla ilgili riskler üç ana grupta toplanır:

1. Mekanik riskler:
• Devrilme, çarpma, sıkışma, ezilme, düşme.
2. Fiziksel riskler:
• Gürültü, titreşim, egzoz gazı, sıcak yüzey, yangın riski.
3. İnsan faktörü kaynaklı riskler:
• Dikkatsizlik, yorgunluk, alkol veya ilaç kullanımı, aşırı hız, eğitim eksikliği.

ILO’ya göre, iş kazalarının yaklaşık %30’u doğrudan motorlu araçlarla ilişkilidir.
Bu oran, taşımacılık ve inşaat sektörlerinde %50’ye kadar çıkmaktadır.

1.6. Risk Değerlendirmesinde Motorlu Araçlar

Motorlu araçlar, risk değerlendirmesi dokümanlarında ayrı bir bölüm olarak ele alınmalıdır.
Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği m.8/2:

“Risk değerlendirmesi, iş ekipmanları, kullanılan maddeler, çalışma ortamı ve çalışan özellikleri dikkate alınarak yapılır.”

Değerlendirme yapılırken:

• Araç tipi (ağır vasıta, forklift vb.),
• Kullanım alanı (kapalı/ açık saha),
• Çalışma süresi ve vardiya düzeni,
• Sürücü deneyimi,
• Bakım durumu,
• Yük taşıma kapasitesi ve denge unsurları dikkate alınmalıdır.

Risk kontrolü, teknik önlemlerle (örneğin hız sınırlayıcı, geri görüş kamerası) ve idari önlemlerle (rota planlaması, eğitim, işaretleme) birlikte yürütülmelidir.

1.7. Araç Güvenliğinin Sağlanması

Motorlu araç güvenliğini sağlamak için mevzuat, araçların periyodik kontrol, bakım ve onarımının kayıt altına alınmasını zorunlu kılar.

İş Ekipmanları Yönetmeliği m.7/2:

“İş ekipmanlarının periyodik kontrolleri, yetkili kişiler tarafından yapılır ve kayıtları işyerinde saklanır.”

Bakım programı; üretici talimatı, kullanım sıklığı ve çalışma koşulları dikkate alınarak hazırlanmalıdır.
Forklift, vinç ve benzeri ekipmanlarda kontrol periyodu azami 1 yıldır, ancak riskli kullanımda bu süre kısaltılabilir.

1.8. İş Sağlığı Açısından Motorlu Araçlar

Motorlu araçlarla yapılan işlerde maruziyet yalnızca mekanik değildir.
Aynı zamanda fizyolojik ve çevresel etkiler de göz önünde bulundurulmalıdır:

• Gürültü maruziyeti: 85 dB(A) sınırını aşarsa, Gürültü Yönetmeliği uyarınca KKD zorunludur.
• Titreşim (vibrasyon): Sürücülerde el-kol ve tüm vücut titreşimi sınırları (2,5–5,0 m/s²) aşılmamalıdır.
• Egzoz gazları: Karbon monoksit ve azot oksit maruziyetleri, sınır değerlerin (TWA) altında tutulmalıdır.
• Postür bozukluğu: Uzun süreli oturma, bel ve boyun kas iskelet sistemi sorunlarına yol açabilir.

Bu riskler, Çalışanların Gürültü ile Titreşim Risklerinden Korunmalarına Dair Yönetmelikler kapsamında değerlendirilir.

1.9. Eğitim, Yetkilendirme ve Ehliyet Şartı

Motorlu araç operatörlerinin eğitim ve yetkinlik şartı, hem iş güvenliği hem de trafik mevzuatında düzenlenmiştir.

Eğitim Yönetmeliği m.8/1:

“İş ekipmanlarını kullanacak çalışanlar, ekipmanın güvenli kullanımına ilişkin özel eğitime tabi tutulur.”

Ayrıca:

• Forklift, vinç, loder, ekskavatör gibi iş makinelerini kullananlar için Operatör Belgesi zorunludur.
• Karayolu taşıtlarını kullananlar için uygun sürücü belgesi sınıfı gereklidir.
• Tehlikeli madde taşımacılığında (ADR) SRC-5 belgesi aranır.

İşyeri, bu belgeleri personel dosyalarında bulundurmakla yükümlüdür.

1.10. Bölümün Genel Değerlendirmesi

Motorlu araçlarda iş sağlığı ve güvenliği, yalnızca araçların teknik durumu değil; aynı zamanda insan faktörü, eğitim, organizasyon ve denetim süreçlerinin birleşimidir.
Bu nedenle, işverenin sorumluluğu sadece “aracı çalıştırmak” değil, tüm süreci güvenli hale getirmektir.

2. BÖLÜM – MOTORLU ARAÇLARDA RİSK FAKTÖRLERİ VE TEHLİKE KAYNAKLARI

2.1. Giriş

Motorlu araçlar, üretim ve hizmet süreçlerinde verimliliği artıran önemli ekipmanlardır; ancak doğru yönetilmediklerinde ölümcül veya kalıcı yaralanmalara neden olabilen karmaşık sistemlerdir.
Bu nedenle, motorlu araç kaynaklı risklerin değerlendirilmesi ve kontrolü, iş güvenliği yönetiminin en kritik bileşenlerinden biridir.

Bu bölümde, motorlu araçların işyerlerinde doğurabileceği tehlike türleri, maruziyet faktörleri ve mevzuatla tanımlı risk alanları ayrıntılı biçimde incelenecektir.

2.2. Mekanik Tehlikeler

Mekanik tehlike, aracın hareketli parçalarından, taşıma sisteminden veya yapısal dengesinden kaynaklanan riskleri ifade eder.

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği m.7/1-a:

“İş ekipmanları, hareketli aksamları nedeniyle çalışanlar için tehlike oluşturmayacak şekilde tasarlanmalı veya korunmalıdır.”

Başlıca mekanik riskler:

• Çarpma ve ezilme: Geri manevralarda veya dar alanlarda oluşan kazalar.
• Devrilme: Forklift, loder veya traktörün dengesini kaybetmesi.
• Sıkışma: Hareketli parçalarla sabit yüzey arasında kalan çalışan.
• Yük düşmesi: Taşınan yükün bağlantı elemanlarının gevşemesi veya dengesiz yerleştirilmesi.
• Araçtan düşme: Emniyet kemeri kullanılmaması veya platformdan kayma.

Bu tür kazalar, genellikle önleme kültürünün zayıf olduğu işyerlerinde görülür ve çoğu zaman “insan hatası” gibi görünse de asıl neden yetersiz teknik ve idari kontroldür.

2.3. Fiziksel Tehlikeler

Motorlu araçların çalışma ortamında yarattığı fiziksel riskler, sürücülerin ve çevrede çalışanların sağlığını doğrudan etkiler.
Bu riskler, Gürültü Yönetmeliği ve Titreşim Yönetmeliği çerçevesinde değerlendirilmektedir.

Başlıca fiziksel tehlikeler:

1. Gürültü:
• Dizel motorlu araçlarda 85–100 dB(A) düzeyinde gürültü oluşur.
• Uzun süreli maruziyet işitme kaybına neden olabilir (Gürültü Yönetmeliği m.8).
2. Titreşim:
• Sürücülerde bel, boyun, omurga rahatsızlıkları ve dolaşım bozuklukları oluşturur.
• Titreşim sınırları:
• El-kol titreşimi: 5,0 m/s²
• Tüm vücut titreşimi: 1,15 m/s² (8 saatlik TWA)
3. Isı ve radyasyon:
• Egzoz sistemlerinden yayılan ısı, özellikle kapalı alanlarda yangın riskini artırır.
• Kaynak veya bakım işlerinde kızılötesi radyasyon (IR) maruziyeti görülebilir.
4. Aydınlatma eksikliği:
• Yetersiz görüş, çarpma ve devrilme riskini artırır.
• Binalarda Aydınlatma Standardı (TS EN 12464-1) uyarınca depo, otopark ve bakım alanlarında 100–300 lux arası aydınlatma gereklidir.

2.4. Kimyasal Tehlikeler

Motorlu araçlarda kullanılan yakıtlar, yağlar ve kimyasallar, çalışanlar açısından solunum, deri ve sindirim yoluyla ciddi sağlık riskleri doğurur.

Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Yönetmeliği m.7/1:

“İşveren, kimyasal maddelerin tehlikeli etkilerini kaynağında önlemekle yükümlüdür.”

Başlıca kimyasal risk kaynakları:

• Egzoz gazları: Karbon monoksit (CO), azot oksitler (NOx), kükürt dioksit (SO₂).
• Yakıt buharları: Benzin, dizel, LPG, solventler.
• Temizlik ve bakım kimyasalları: Yağ çözücüler, fren hidroliği, antifriz, boya solventleri.
• Akü asidi (H₂SO₄): Deri ve göz yanıklarına yol açar.

Bu maddelerle temas eden çalışanlarda; baş ağrısı, mide bulantısı, cilt irritasyonu ve solunum sıkıntısı görülebilir.
Maruziyet sınır değerleri (TWA/STEL) Yönetmelik Ek-1 tablolarında belirtilmiştir.

2.5. Ergonomik Riskler

Sürücü ve operatörlerin uzun süreli oturma pozisyonunda çalışması, kas-iskelet sistemi hastalıklarına yol açabilir.

Ergonomik risk faktörleri:

• Uzun süreli sabit postür,
• Yetersiz bel desteği,
• Pedal ve direksiyon konumunun uygun olmaması,
• Titreşimle birleşen bel yüklenmesi,
• Tekrarlayan manevra hareketleri.

Bu durumlar, Mesleki Kas-İskelet Sistemi Hastalıkları riskini artırır.
6331 m.4 gereği işveren, araç kabin tasarımı ve koltuk ergonomisini çalışan sağlığına uygun hale getirmekle yükümlüdür.

2.6. Elektriksel ve Yangın Tehlikeleri

Motorlu araçlarda elektrik ve yakıt sistemlerinin iç içe bulunması, yangın riskini artıran bir faktördür.

Yangın ve patlama kaynakları:

• Elektrik kablolarının izolasyon zafiyeti,
• Yakıt sızıntısı,
• Aşırı ısınmış motor yüzeyleri,
• Egzoz hattında biriken yağ buharı,
• Akü patlaması (hidrojen gazı çıkışı).

İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği m.12:

“Yangın riski bulunan işyerlerinde uygun söndürme ekipmanı bulundurulacaktır.”

Bu kapsamda araç tamir ve bakım alanlarında:

• Köpük tipi (AFFF) yangın söndürücüler,
• Kuru kimyevi tozlu (BC tipi) tüpler,
• Ve yangın battaniyeleri bulundurulmalıdır.

2.7. Çalışma Alanı ve Trafik Düzeni Riskleri

İşyerinde araç hareketlerinin düzenlenmemesi, yaya ve araç trafiğinin karışmasına neden olur.
Bu durum, hem çarpma hem de devrilme kazalarının temel sebebidir.

İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği m.8/2:

“Araç yolları ve yaya yolları açıkça işaretlenir ve ayrı güzergâhlar oluşturulur.”

Güvenli trafik düzeni için:

• Yaya geçişleri belirlenmeli,
• Geri manevra alanları için “spotter” (gözlemci) görevlendirilmelidir,
• Hız sınırları (örneğin 10 km/s) açıkça belirtilmelidir,
• Aynalar, uyarı levhaları ve bariyerler kullanılmalıdır.

2.8. İnsan Faktörü ve Davranışsal Riskler

Kazaların büyük kısmı teknik arızadan değil, insan davranışından kaynaklanır.
Başlıca nedenler:

• Yorgunluk, dikkat dağınıklığı, stres,
• Aşırı hız veya riskli manevra,
• Alkol, ilaç veya uyarıcı madde kullanımı,
• Talimatlara uymama,
• Eğitim yetersizliği.

Bu nedenle motorlu araç kullanıcılarının düzenli aralıklarla psikoteknik değerlendirmeye tabi tutulması, Karayolları Trafik Yönetmeliği m.83 uyarınca zorunludur.

2.9. Özel Riskli Durumlar

Bazı çalışma koşulları motorlu araç risklerini katlayarak artırır.
Örneğin:

• Eğimli zeminlerde çalışma → Devrilme riski.
• Kapalı alan kullanımı (depo, tünel) → Egzoz gazı birikimi.
• Patlayıcı ortam (ATEX alanı) → Kıvılcım kaynaklı patlama riski.
• Ağır yük taşıma veya kaldırma → Mekanik dengesizlik.

Bu alanlarda yalnızca ATEX sertifikalı veya elektrikli ekipmanlı araçlar kullanılmalıdır.

2.10. Bölümün Genel Değerlendirmesi

Motorlu araçlarda iş sağlığı ve güvenliği, çok boyutlu bir risk yönetimi gerektirir.
Mekanik, fiziksel, kimyasal ve ergonomik tehlikeler iç içe geçmiş durumdadır.

Bu nedenle etkin bir koruma sistemi için:

• Risk değerlendirmesi sürekli güncellenmeli,
• Araçların teknik bakımı düzenli yapılmalı,
• Sürücüler hem teorik hem pratik eğitimlerle desteklenmelidir.

3. BÖLÜM – MOTORLU ARAÇLARIN PERİYODİK KONTROLLERİ, BAKIM PROSEDÜRLERİ VE TEKNİK GÜVENLİK ÖNLEMLERİ

3.1. Giriş

Motorlu araçların güvenli çalıştırılması, yalnızca sürücü becerisine değil; aynı zamanda aracın teknik uygunluğuna ve düzenli bakımına bağlıdır.
İş sağlığı ve güvenliği açısından her araç, iş ekipmanı niteliği taşır ve bu nedenle periyodik kontrol, bakım ve kayıt süreçleri yasal zorunluluktur.

Bu bölümde; periyodik kontrollerin kapsamı, bakım planlaması, test yöntemleri ve mevzuat gereklilikleri ayrıntılı biçimde açıklanmaktadır.

3.2. Yasal Dayanak

Motorlu araçların periyodik kontrol ve bakım yükümlülükleri, birden fazla yasal düzenlemeyle güvence altına alınmıştır:

• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu – İşverenin genel yükümlülüğü (m.4), ekipman güvenliği (m.10).
• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği – Periyodik kontrol esasları (m.7, Ek-III).
• Karayolları Trafik Kanunu (2918) – Trafikteki araçların muayenesi (m.34).
• Araç Muayene İstasyonları Yönetmeliği – Teknik muayene periyotları ve kapsamı.
• İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analiz Yönetmeliği – Motorlu araçlardan kaynaklı emisyon ölçümleri.

İşyerinde kullanılan motorlu araçlar (örneğin forklift, vinç, platform, yükleyici) için yıllık periyodik kontrol zorunluluğu, İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III’te açıkça belirtilmiştir.

3.3. Periyodik Kontrolün Tanımı ve Amacı

Periyodik kontrol, iş ekipmanının güvenli durumda olup olmadığını belirlemek amacıyla, belirli aralıklarla yapılan muayene, test ve deneyleri kapsar.

Yönetmelik m.7/2:

“İş ekipmanlarının periyodik kontrolleri, yetkili kişiler tarafından yapılır ve kayıtları işyerinde saklanır.”

Bu kontrollerin amacı:

• Araçlarda yıpranma, deformasyon veya işlev kaybını erken tespit etmek,
• İş kazası riskini azaltmak,
• Mevzuata uygunluğu belgelemek,
• Çalışan ve üçüncü kişilerin güvenliğini sağlamaktır.

3.4. Kontrol Periyotları ve Kapsam

Periyodik kontrol süreleri, araç türüne ve kullanım sıklığına göre değişir.
Yönetmeliğe göre azami süre bir yıldır, ancak tehlikeli işlerde bu süre daha kısadır.

Araç / Ekipman Türü	Azami Kontrol Aralığı	Kontrol Kapsamı
Forklift, Transpalet	1 yıl	Hidrolik sistem, zincir, fren, direksiyon, emniyet donanımı
Vinç, Platform	1 yıl (yoğun kullanımda 6 ay)	Kaldırma zinciri, halat, fren, yük testleri
Traktör, Yükleyici	1 yıl	Direksiyon, lastik, ışık, sesli uyarı, egzoz
Yol Araçları (Trafiğe Çıkan)	2 yıl (hususi) / 1 yıl (ticari)	TÜVTÜRK muayenesi kapsamında tüm sistemler

Kontroller yalnızca yetkili mühendisler tarafından yapılabilir ve rapor, işveren tarafından beş yıl süreyle saklanmalıdır.

3.5. Yetkili Kişi Tanımı ve Sorumlulukları

Yönetmelik m.7/3:

“Periyodik kontroller, makine, inşaat, elektrik, metalurji mühendisleri veya teknik öğretmen unvanına sahip kişiler tarafından yapılır.”

Yetkili kişi:

• Bağımsız ve tarafsız olmalıdır,
• Kontrol sonucunda uygunluk veya uygunsuzluk raporu düzenlemelidir,
• Ölçüm, deney veya test sırasında işyerinin güvenlik tedbirlerini denetlemelidir.

İşveren, uygunsuzluk tespit edilirse derhal düzeltici faaliyet başlatmakla yükümlüdür (m.7/5).

3.6. Bakım Programı ve Kayıt Tutma Zorunluluğu

Bakım, yalnızca teknik bir faaliyet değil, aynı zamanda hukuki bir yükümlülük olarak düzenlenmiştir.

İş Ekipmanları Yönetmeliği m.7/4:

“İş ekipmanlarının bakım, onarım ve temizlik işlemleri, üretici talimatına uygun olarak yapılır.”

Bakım planında bulunması gereken unsurlar:

• Günlük, haftalık ve aylık kontrol listeleri,
• Motor yağı, hidrolik, filtre ve lastik kontrolleri,
• Fren sistemi testleri,
• Direksiyon ve aydınlatma sistemlerinin muayenesi,
• Emniyet donanımlarının (kemer, siren, uyarı lambası) kontrolü.

Tüm bu işlemler bakım defteri veya dijital kayıt sistemi üzerinden izlenmelidir.

3.7. Teknik Güvenlik Donanımları

Motorlu araçlarda aşağıdaki emniyet donanımları zorunlu veya tavsiye edilen niteliktedir:

1. Geri görüş kamerası / sensör: Dar alanlarda çarpma riskini azaltır.
2. Emniyet kemeri: Devrilme sırasında sürücüyü korur (İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-II).
3. Devrilme koruma sistemi (ROPS): Forklift ve iş makinelerinde zorunludur.
4. Aydınlatma ve ikaz sistemleri: Sis farı, tepe lambası, sesli uyarı.
5. Acil durdurma butonu: Özellikle vinç ve platformlarda bulunmalıdır.
6. Hız sınırlayıcı: Kapalı alanlarda maksimum hızın aşılmasını engeller.
7. Yangın söndürme cihazı: Her araçta ulaşılabilir konumda olmalıdır.

Bu donanımların çalışır durumda olması, periyodik kontrollerin en temel değerlendirme kriteridir.

3.8. Egzoz Emisyon ve Gürültü Testleri

Motorlu araçlar, çevresel etkileri bakımından da denetime tabidir.

Çevre Kanunu m.11 ve Egzoz Gazı Emisyonu Yönetmeliği m.8:

“Motorlu kara taşıtlarının egzoz emisyon ölçümü yaptırması zorunludur.”

Ayrıca:

• Emisyon ölçümü her yıl yenilenmelidir.
• Gürültü seviyesi 85 dB(A) sınırını aşmamalıdır.
• Aşırı gürültü tespit edilen araçlar, çalışmadan men edilir.

Bu ölçümler yalnızca çevre koruma açısından değil, çalışan sağlığı açısından da zorunludur.

3.9. Arıza Bildirimi ve Düzeltici Faaliyetler

İşyerlerinde motorlu araçlarla ilgili arızaların gecikmeden bildirilmesi, iş kazalarının önlenmesinde hayati öneme sahiptir.
Bu nedenle her araç için bir Arıza Bildirim Formu düzenlenmeli ve operatörler olası sorunları anında amirine iletmelidir.

İş Ekipmanları Yönetmeliği m.7/6:

“Ekipmanda güvenliği etkileyen bir arıza tespit edilirse, arıza giderilmeden ekipman kullanılmaz.”

Düzeltici faaliyetlerin tamamlandığı, bakım kayıt defterine işlenmeli ve yetkili kişi tarafından onaylanmalıdır.

3.10. Bölümün Genel Değerlendirmesi

Motorlu araçlarda güvenli çalışma; periyodik kontrol, bakım planlaması ve teknik uygunluk belgelendirmesi ile mümkündür.
Bu sistemin temel amacı yalnızca kazaları önlemek değil, aynı zamanda araç ömrünü uzatmak ve işletme verimliliğini artırmaktır.

4. BÖLÜM – SÜRÜCÜ VE OPERATÖR EĞİTİMİ, YETKİLENDİRME VE PSİKOTEKNİK DEĞERLENDİRME

4.1. Giriş

Motorlu araçların güvenli şekilde kullanılmasının temel unsuru insan faktörüdür.
İşyerinde kullanılan araçların teknik olarak güvenli olması yeterli değildir; bu araçları kullanan kişilerin bilgi, beceri ve psikolojik yeterliliklerinin de mevzuata uygun olması zorunludur.

Bu bölümde, motorlu araç kullanıcılarının sahip olması gereken eğitim, belge ve değerlendirme şartları, yürürlükteki mevzuat hükümleri çerçevesinde ayrıntılı biçimde incelenecektir.

4.2. Mevzuat Dayanakları

Motorlu araç operatörlerinin eğitimi ve yetkilendirilmesiyle ilgili hükümler, farklı yasal düzenlemelerde yer alır:

• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (m.17):

“İşveren, çalışanlara yapacakları işle ilgili sağlık ve güvenlik eğitimi verir.”

• Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (m.6–8):

“Eğitimler, işe başlamadan önce ve iş değişikliğinde tekrarlanır.”

• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (m.9):

“İş ekipmanlarını kullanacak çalışanlar, bu ekipmanın güvenli kullanımına dair özel eğitime tabi tutulur.”

• Karayolları Trafik Kanunu (2918) m.42:

“Motorlu araç sürücüleri, ilgili sınıfta sürücü belgesine sahip olmak zorundadır.”

• Karayolları Trafik Yönetmeliği (m.83):

“Ticari araç sürücüleri, psikoteknik değerlendirmeye tabi tutulur.”

Bu düzenlemeler, hem ehliyet hem de mesleki yeterlilik yönünden çift katmanlı bir kontrol sistemi oluşturur.

4.3. Sürücü Eğitimi Türleri

Motorlu araç kullanan çalışanlar için uygulanması gereken eğitim türleri üç ana başlıkta toplanır:

1. İş sağlığı ve güvenliği eğitimi:
• Tüm çalışanlar için zorunludur.
• İşyerine özgü riskler, acil durum davranışları, KKD kullanımı ve araç çevresinde güvenli çalışma konularını kapsar.
2. Ekipman özel eğitimi:
• Forklift, vinç, loder, ekskavatör gibi araçları kullanan çalışanlara verilir.
• Eğitim sonunda Operatör Belgesi alınır.
• Bu belge, Milli Eğitim Bakanlığı onaylı kurslar veya MYK tarafından yetkilendirilmiş merkezlerce düzenlenir.
3. Trafik sürücülük eğitimi:
• Karayolu araçları için gerekli sürücü belgesi (B, C, CE, D sınıfı vb.) alınır.
• Eğitim, Karayolları Trafik Yönetmeliği hükümlerine göre sertifikalı sürücü kurslarında tamamlanır.

4.4. Eğitim İçeriği ve Süreleri

Çalışanların Eğitimi Yönetmeliği Ek-1 uyarınca, işin tehlike sınıfına göre eğitim süreleri şöyledir:

Tehlike Sınıfı	Eğitim Süresi (Yıllık)	Yenileme Süresi
Az Tehlikeli	8 saat	3 yılda bir
Tehlikeli	12 saat	2 yılda bir
Çok Tehlikeli	16 saat	1 yılda bir

Motorlu araç operatörleri genellikle tehlikeli veya çok tehlikeli iş sınıfında değerlendirilir.
Bu nedenle, yılda en az 12–16 saatlik eğitim verilmelidir.

Eğitim konuları:

• Motorlu araçların güvenli kullanımı,
• Trafik ve saha içi hız kuralları,
• Manevra, park ve yükleme güvenliği,
• Bakım öncesi kontroller,
• Yangın ve acil durum davranışları,
• Psikososyal riskler (yorgunluk, stres, dikkat dağınıklığı).

4.5. Yetkilendirme ve Operatör Belgelendirmesi

İş ekipmanlarını kullanan çalışanların, mevzuat uyarınca yetkilendirilmiş kişi olması gerekir.

İş Ekipmanları Yönetmeliği m.9/2:

“İş ekipmanlarını kullanacak kişiler, özel eğitim almış ve işveren tarafından yetkilendirilmiş olmalıdır.”

Bu hükme göre:

• Sadece belgelendirilmiş operatörler motorlu araç kullanabilir.
• Operatörün sertifikası, kullandığı araç tipiyle uyumlu olmalıdır (örneğin forklift operatörü, ekskavatör kullanamaz).
• Yetkilendirme yazılı olarak yapılmalı ve personel dosyasında saklanmalıdır.

Belgelendirme sürecinde MYK standartları esas alınır (örneğin, MYK 11UY0039-3 Forklift Operatörü Ulusal Yeterliliği).

4.6. Psikoteknik Değerlendirme

Motorlu araç kazalarının önemli bir kısmı psikomotor yetersizliklerden kaynaklanır.
Bu nedenle mevzuat, özellikle ticari araç sürücülerinde psikoteknik test zorunluluğu getirmiştir.

Karayolları Trafik Yönetmeliği m.83:

“Ticari araç sürücüleri, beş yılda bir psikoteknik değerlendirmeye tabi tutulur.”

Psikoteknik test kapsamında şu unsurlar ölçülür:

• Tepki süresi, dikkat ve koordinasyon,
• Görsel algı ve derinlik hissi,
• Stres toleransı,
• Karar verme hızı,
• Riskli davranış eğilimleri.

Değerlendirme sonucunda uygun bulunmayan sürücüler, görevden geçici olarak alınır ve yeniden eğitim sürecine yönlendirilir.

4.7. Sağlık Gözetimi ve Periyodik Muayeneler

Motorlu araç kullanan çalışanlar, İşyeri Hekimi Gözetimi altındadır.
Çalışanların Sağlık Gözetimi Yönetmeliği m.6:

“Sağlık muayeneleri işe girişte, iş değişikliğinde ve düzenli aralıklarla yapılır.”

İş hekimi;

• Görme, işitme, refleks, kas-iskelet sistemi, kalp-damar ve nörolojik kontrolleri yapar,
• Uygun olmayan çalışanları riskli araç görevlerinden uzaklaştırır,
• Gerektiğinde psikoteknik testlerle koordineli çalışır.

Periyodik muayene sıklığı:

• Yıllık (tehlikeli işler)
• Altı ayda bir (çok tehlikeli işler)

4.8. Eğitim Belgeleri ve Kayıt Yükümlülüğü

Eğitimlerin kayıt altına alınması yasal bir zorunluluktur.

Eğitim Yönetmeliği m.11:

“Eğitim programları, katılım listeleri ve sertifikalar en az 15 yıl süreyle saklanır.”

Her çalışan için:

• Katılım belgesi,
• Eğitim içeriği ve tarihleri,
• Eğitmen bilgileri,
• Yetkilendirme formu bulunmalıdır.

İş müfettişleri denetimlerinde bu belgeleri inceleme yetkisine sahiptir.

4.9. Davranışsal ve Psikososyal Eğitimler

Teknik bilgi kadar, davranışsal güvenlik eğitimi de önem taşır.
Bu kapsamda operatörlere:

• Dikkat ve stres yönetimi,
• Saha iletişimi,
• Ekipman paylaşımı disiplini,
• Alkol ve madde kullanımının etkileri,
• Uykusuzluk ve vardiya düzeninin önemi anlatılmalıdır.

ILO ve WHO verilerine göre, yorgunluk kaynaklı hatalar kazaların %20’sini oluşturur.
Bu nedenle işveren, vardiya planlamasında sürücü dinlenme sürelerini göz önünde bulundurmalıdır.

4.10. Bölümün Genel Değerlendirmesi

Motorlu araçlarda iş sağlığı ve güvenliği kültürü, sadece teknik önlemlerle değil, eğitimli, bilinçli ve yetkin insan kaynağıyla inşa edilir.
Bu nedenle her işyerinde;

• Operatör eğitimleri düzenli yapılmalı,
• Yetkilendirme belgeleri güncel tutulmalı,
• Psikoteknik ve sağlık muayeneleri eksiksiz uygulanmalıdır.

5. BÖLÜM – MOTORLU ARAÇLARDA ÇALIŞMA ORTAMI DÜZENİ, TRAFİK PLANLAMASI VE YAYA GÜVENLİĞİ

5.1. Giriş

Motorlu araçların kullanıldığı işyerlerinde güvenliğin sağlanması, yalnızca araç ve sürücüyle sınırlı değildir.
Çalışma ortamının düzenlenmesi, trafik akışının planlanması ve yaya güvenliğinin sağlanması, 6331 sayılı Kanun’un öngördüğü bütüncül iş sağlığı yaklaşımının temel bileşenlerindendir.

Bu bölümde, işyerinde motorlu araç trafiğinin düzenlenmesi, alan işaretlemeleri, yaya yolları, hız sınırları ve saha güvenliği konuları, Türk mevzuatına dayalı olarak açıklanmaktadır.

5.2. Mevzuat Temeli

Motorlu araçların kullanıldığı sahalarda çevre düzeniyle ilgili kurallar, çeşitli yönetmeliklerde hüküm altına alınmıştır:

• İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik (m.8):

“Araç yolları, yaya yolları ve kapılar, çalışanların güvenli geçişini sağlayacak şekilde düzenlenir.”

• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (m.11):

“Ekipmanların çalıştığı alanlarda, çevrede bulunan çalışanların güvenliği sağlanmalıdır.”

• Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimleri Yönetmeliği (m.10):

“Çalışanlara, araç ve yaya trafiği içeren işyerlerinde güvenli davranış eğitimi verilir.”

Bu hükümler, işyerlerinde trafik planlamasının bir güvenlik tedbiri olarak görülmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

5.3. İşyerinde Trafik Planlaması

Trafik planlaması, işyerinde araç ve yaya akışının çakışmadan, düzenli ve güvenli biçimde ilerlemesini sağlayan idari ve teknik süreçtir.
Bu plan, işyerine özgü risk değerlendirmesinin bir parçası olmalıdır (Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği m.8).

Bir işyeri trafik planında şu unsurlar yer almalıdır:

• Araç güzergâhları (tek yön, çift yön)
• Yaya geçitleri ve uyarı levhaları
• Araç park alanları
• Depo giriş-çıkış düzeni
• Hız sınırları ve trafik işaretleri
• Görüş mesafesi kısıtlı alanlar
• Acil çıkış yolları ve toplanma yerleri

Plan, görsel pano veya zemin işaretleriyle sahada uygulanabilir hâle getirilmelidir.

5.4. Araç ve Yaya Yollarının Ayrılması

İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği m.8/2:

“Araç yolları ile yaya yolları açıkça işaretlenir ve mümkün olduğunda fiziksel olarak ayrılır.”

Bu maddeye göre, özellikle depo, liman, fabrika ve inşaat sahalarında:

• Yaya yolları bariyer, korkuluk veya zincirle ayrılmalıdır.
• Araç yolları sarı çizgilerle, yaya yolları beyaz çizgilerle belirlenmelidir.
• Geri manevra alanlarında ayna ve sensör sistemleri bulunmalıdır.
• Gerekli hallerde, “öncelik hakkı yayadadır” uyarısı levhalarla belirtilmelidir.

Fiziksel ayrımın yapılamadığı alanlarda gözlemci personel (spotter) görevlendirilmesi önerilir.

5.5. Hız Sınırları ve Sürüş Disiplini

İşyeri sınırları içinde uygulanacak hız limitleri, trafik yoğunluğu ve alan yapısına göre belirlenir.
Genel kabul gören sınırlar:

• Kapalı alanlarda: 10 km/s,
• Açık saha yollarında: 20 km/s,
• Yoğun yaya trafiği olan bölgelerde: 5 km/s.

Hız sınırları zemin üzerine rakamsal ve renkli işaretlerle yazılmalı, sürücüler için görsel olarak kolayca fark edilebilir olmalıdır.
Hız ihlali tespit edilen sürücüler için disiplin süreçleri işyeri iç talimatları ile düzenlenmelidir.

5.6. Görüş Alanı ve Aydınlatma

Motorlu araç kazalarının önemli bir bölümü görüş kısıtlılığı nedeniyle meydana gelir.

Binalarda Aydınlatma Standardı (TS EN 12464-1) gereğince:

• Kapalı park alanları: minimum 100 lux,
• Yükleme ve boşaltma alanları: minimum 150 lux,
• Atölye ve depo geçiş yolları: minimum 200 lux aydınlatma sağlanmalıdır.

Ayrıca;

• Kör noktalar için dışbükey aynalar kullanılmalı,
• Geri görüş kameraları veya sensör sistemleri aktif olmalıdır.
• Gece vardiyalarında sahada reflektif uyarı levhaları ve zemin çizgileri fosforlu malzeme ile güçlendirilmelidir.

5.7. Park Alanları ve Yükleme Bölgeleri

Araç park alanlarının düzenlenmesi, hem trafik akışını hem de yangın güvenliğini etkiler.

Mevzuata göre (İşyeri Bina Yönetmeliği m.10):

• Park alanları, yangın yollarını ve acil çıkışları engellemeyecek biçimde planlanmalıdır.
• Araçların birbirine en az 0,8 metre mesafede park etmesi gerekir.
• Yakıt ikmal noktaları, çalışma alanlarından en az 5 metre uzakta olmalıdır.

Yükleme-boşaltma bölgelerinde:

• Düşme riskine karşı platform kenar bariyerleri,
• Yük kaymasına karşı sabitleme zincirleri,
• Manevra alanlarında zemin dur işaretleri bulunmalıdır.

5.8. Yaya Güvenliği Önlemleri

Yaya güvenliği, özellikle depo, liman ve fabrika sahalarında kazaların en sık nedenidir.
ILO istatistiklerine göre işyerlerinde araç-yaya çarpışmalarının %70’i geri manevra sırasında meydana gelir.

Bu nedenle:

• Yaya geçişleri zeminde açık renkli olarak belirlenmelidir.
• Çalışanlar reflektif yelek giymek zorundadır.
• “Sadece yetkili personel” bölgeleri işaretlenmelidir.
• Operatör, kör noktada manevra yapmadan önce sesli uyarı vermelidir.
• Araç trafiği yoğun alanlarda yaya uyarı sinyal sistemleri (ışıklı veya akustik) kullanılmalıdır.

Bu önlemler, İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları Yönetmeliği m.8 uyarınca alınacak “ortam düzeni tedbirleri” arasında sayılır.

5.9. Acil Durum Düzeni ve Kurtarma Yolları

Motorlu araçların bulunduğu sahalarda acil durum yönetimi özel planlama gerektirir.
İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik m.8:

“Tahliye yolları her zaman açık tutulur ve acil çıkış kapıları kolay erişilebilir olur.”

Bu maddeye göre:

• Araç park alanları acil çıkış yollarını engellememelidir.
• Tüm araçlar acil durumda hareket ettirilebilir konumda olmalıdır.
• Kurtarma araçları (örneğin itfaiye) için genişlik en az 3,5 metre olmalıdır.
• Acil toplanma alanı araç trafiğinden fiziksel olarak ayrılmış olmalıdır.

5.10. Bölümün Genel Değerlendirmesi

Motorlu araçların kullanıldığı işyerlerinde, çalışma ortamı düzeni sadece konfor değil, hayati güvenlik unsuru niteliğindedir.
İyi planlanmış bir trafik düzeni; kazaları, sıkışmaları ve riskli temasları büyük oranda azaltır.

Bu nedenle:

• Trafik planı her yıl gözden geçirilmeli,
• Alan işaretlemeleri düzenli yenilenmeli,
• Yeni çalışanlara saha içi trafik eğitimi verilmelidir.

6. BÖLÜM – MOTORLU ARAÇLARDA YANGIN, PATLAMA VE ACİL DURUM YÖNETİMİ

6.1. Giriş

Motorlu araçlar, yakıt sistemleri, elektrik donanımı ve mekanik parçaları nedeniyle yangın ve patlama riskinin en yoğun olduğu iş ekipmanları arasındadır.
Özellikle kapalı alanlarda, akaryakıtla çalışan araçlar oksijen eksikliği, karbon monoksit birikimi ve kıvılcım kaynaklı patlamalar için önemli tehlike oluşturur.

Bu bölümde, motorlu araçlarda yangın ve patlama risklerinin mevzuata dayalı yönetimi, önleme stratejileri, acil durum organizasyonu ve müdahale yöntemleri açıklanmaktadır.

6.2. Mevzuat Temeli

Motorlu araçlarda yangın ve acil durum düzenlemeleri, Türk iş sağlığı mevzuatında çeşitli hükümlerle güvence altına alınmıştır:

• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (m.11):

“İşveren, acil durum planlarını hazırlamak, gerekli önleme, koruma ve tahliye düzenlemelerini yapmakla yükümlüdür.”

• İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik (m.5–13):

“Acil durumların belirlenmesi, önleme, müdahale, tatbikat ve kayıt yükümlülükleri.”

• İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği (m.12):

“Yangın riski bulunan işyerlerinde uygun söndürme ekipmanı bulundurulacaktır.”

• Tehlikeli Maddelerle Çalışma Yönetmeliği (m.9–11):

“Yanıcı, parlayıcı veya patlayıcı maddelerin kullanıldığı işlerde özel koruma önlemleri alınır.”

Bu mevzuat çerçevesi, motorlu araçların hem kaynak hem de taşıyıcı unsur olarak yangın ve patlama riskine karşı sistematik biçimde korunmasını zorunlu kılar.

6.3. Yangın ve Patlama Riskinin Kaynakları

Motorlu araçlarda yangın riskini artıran başlıca faktörler:

1. Yakıt sistemleri: Benzin, dizel, LPG veya CNG sistemlerinin sızıntısı.
2. Elektrik sistemleri: Akü bağlantıları, alternatör, kısa devre veya izolasyon hatası.
3. Egzoz hattı: Yağ ve toz birikimi nedeniyle aşırı ısınma.
4. Fren sistemi: Yüksek sürtünme sonucu sıcaklık artışı.
5. Kimyasal madde taşınması: Yanıcı veya oksitleyici malzeme sızıntısı.
6. İnsan hatası: Sigara kullanımı, uygunsuz bakım, motoru çalışır halde yakıt dolumu.

Bu riskler, İş Ekipmanları Yönetmeliği m.11 kapsamında kontrol edilmek zorundadır.

6.4. Önleyici Tedbirler

Acil Durumlar Yönetmeliği m.8/1 uyarınca, işveren her tür acil duruma karşı “önleyici tedbir” almakla yükümlüdür.
Motorlu araçlarda uygulanması gereken temel önlemler şunlardır:

• Yakıt sızıntı kontrolü: Günlük bakım formuna dâhil edilmelidir.
• Elektrik izolasyonu: Akü kutup başları ve kabloları periyodik olarak kontrol edilmelidir.
• Aşırı ısınma önlemi: Egzoz ve motor bölümü çevresinde ısıya dayanıklı malzeme kullanılmalıdır.
• Sigara yasağı: Yakıt ikmal ve park alanlarında “Açık Alev Yasaktır” uyarıları görünür olmalıdır.
• Araç içi donanım: Her araçta en az bir 6 kg’lık kuru kimyevi tozlu yangın söndürücü bulundurulmalıdır.

Yönetmeliğe göre, bu söndürücülerin dolum ve periyodik testleri yılda bir kez yapılmalıdır (TS ISO 11602-2 standardı).

6.5. Kapalı Alanlarda Motorlu Araç Kullanımı

Kapalı alanlarda çalışan motorlu araçlar (örneğin depo içi forkliftler, garajlar, tüneller) için özel havalandırma ve egzoz kontrolü gereklidir.

İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği m.14:

“Kapalı işyerlerinde hava kalitesi, çalışan sağlığını tehlikeye düşürmeyecek düzeyde tutulacaktır.”

Bu hükme göre:

• Karbon monoksit (CO) sınır değeri: 30 mg/m³ (8 saat TWA),
• Azot oksit (NOx) sınır değeri: 6 mg/m³,
• Havalandırma sistemi debisi: kişi başına minimum 30 m³/saat olmalıdır.

Alternatif olarak, elektrikli veya LPG’li forkliftlerin tercih edilmesi önerilir.

6.6. Tehlikeli Madde Taşımacılığı ve ADR Kapsamı

Motorlu araçlarla tehlikeli madde taşımacılığı yapan işyerleri, ADR Yönetmeliği (Tehlikeli Malların Karayoluyla Taşınması Yönetmeliği) kapsamındadır.

Bu yönetmelik uyarınca:

• Sürücüler ADR Sürücü Belgesi (SRC-5) almalıdır.
• Araçlar ADR Uygunluk Belgesi (T9 belgesi) taşır.
• Yükleme alanları “ateş ve kıvılcım kaynaklarından uzak” olmalıdır.
• Araçta uygun yangın söndürme cihazı, emniyet gözlüğü, eldiven, emniyet levhaları bulunmalıdır.

Bu şartlara uyulmaması hâlinde, 2918 sayılı Kanun m.118 gereği idari yaptırım uygulanır.

6.7. Yangın Söndürme Ekipmanı ve Konumlandırma

İşyeri Bina Yönetmeliği m.12/3:

“Yangın söndürücüler, kolay ulaşılabilir ve görülebilir yerlere konulmalıdır.”

Motorlu araçların bulunduğu sahalarda:

• Araç başına en az bir adet 6 kg kuru kimyevi tozlu tüp,
• 10 araçtan fazlası için yangın dolabı (hortumlu sistem),
• Yakıt ikmal alanlarında köpük veya CO₂ söndürücü,
• Elektrikli araçlar için dielektrik eldiven ve CO₂ tüpü bulundurulmalıdır.

Her söndürücü yılda bir kez test edilmeli ve üzerinde son kontrol tarihi etiketi yer almalıdır.

6.8. Acil Durum Organizasyonu

Acil Durumlar Yönetmeliği m.11:

“İşveren, acil durumlarda yapılacak işlemler için ekipler oluşturur.”

Motorlu araçların yoğun olduğu sahalarda, aşağıdaki ekipler kurulmalıdır:

1. Yangınla mücadele ekibi
2. Kurtarma ve tahliye ekibi
3. İlk yardım ekibi
4. Haberleşme ekibi

Her ekipte, vardiya düzenine göre yeterli sayıda personel bulunmalıdır.
Ekip üyeleri yılda en az bir defa yangın ve tahliye tatbikatına katılmalıdır.

Tatbikat kayıtları üç yıl süreyle saklanmalıdır.

6.9. Acil Durum Eylem Planı ve Tatbikatlar

Motorlu araçların dâhil olduğu acil durum planları; yangın, patlama, devrilme, kimyasal sızıntı ve trafik kazalarını kapsamalıdır.

Plan şu unsurları içermelidir:

• Risk analizi sonuçları,
• Acil durum senaryoları,
• Tahliye yolları ve toplanma alanları,
• Görevli personel listesi,
• İletişim zinciri,
• İtfaiye ve sağlık kuruluşlarıyla koordinasyon planı.

Tatbikatlar yılda en az bir kez yapılmalı ve Acil Durum Planı Yönetmeliği m.13 gereği “değerlendirme raporu” düzenlenmelidir.

6.10. Bölümün Genel Değerlendirmesi

Motorlu araçlarda yangın ve patlama riski, teknik bakım eksikliklerinden çok, dikkatsizlik, yetersiz havalandırma ve uygunsuz çalışma koşullarından kaynaklanır.
6331 sayılı Kanun’un öngördüğü bütüncül yaklaşıma göre, bu risklerin yönetimi üç aşamada gerçekleştirilmelidir:

1. Önleme: Teknik bakım, uygun yakıt depolama, sızıntı kontrolü.
2. Hazırlık: Eğitim, tatbikat, ekipman temini, planlama.
3. Müdahale: Hızlı haberleşme, ekip koordinasyonu, yangın söndürme.

Bu sistem doğru işletildiğinde, motorlu araç kaynaklı yangınların %90’ı ilk dakikada kontrol altına alınabilir.

. BÖLÜM – MOTORLU ARAÇLARDA ÇEVRESEL VE ERGONOMİK RİSKLER İLE SAĞLIK GÖZETİMİ

7.1. Giriş

Motorlu araçlarla çalışan personelin karşılaştığı riskler yalnızca kazalardan ibaret değildir.
Bu araçlar, gürültü, titreşim, egzoz gazı, sıcaklık değişimleri ve kötü postür gibi etmenlerle çalışan sağlığını doğrudan etkiler.
Dolayısıyla “motorlu araç güvenliği” yalnızca teknik değil, aynı zamanda fizyolojik ve çevresel sağlık yönetimi meselesidir.

Bu bölümde, araç kaynaklı çevresel ve ergonomik riskler ile mevzuat temelli sağlık gözetimi uygulamaları ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

7.2. Gürültü Maruziyeti

Motorlu araçlar, özellikle dizel motorlu ekipmanlar, yüksek ses düzeyine sahip çalışma ortamları oluşturur.
Bu durum, sürücü ve çevrede çalışanlarda işitme kaybı riskini artırır.

Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik (m.5):

“Maruziyet etkin değerleri 80 dB(A) ve 85 dB(A) olup, 87 dB(A) sınır değeri aşılmamalıdır.”

Örneğin:

• Forklift kabininde ortalama gürültü düzeyi: 83–90 dB(A),
• Kamyon kabininde: 78–85 dB(A),
• Ekskavatör kabininde: 85–92 dB(A).

Bu değerlerin aşılması durumunda:

• Gürültü kaynağı izole edilmeli,
• Kabin ses yalıtımı yapılmalı,
• Kulaklık veya kulak tıkacı (SNR ≥ 25 dB) temin edilmelidir.

Gürültüye bağlı işitme kaybı, meslek hastalığı olarak tanımlanabilir (5510 sayılı Kanun, Ek-2).

7.3. Titreşim (Vibrasyon) Maruziyeti

Motorlu araç sürücülerinde titreşim (vibrasyon), özellikle bel ve omurga sisteminde kalıcı hasarlara yol açabilir.

Çalışanların Titreşimle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik (m.6):

“Maruziyet etkin değeri tüm vücut için 0,5 m/s², sınır değeri 1,15 m/s²’dir.”

Forklift, traktör ve kamyon sürücülerinde bu sınırlar sıklıkla aşılır.
Uzun süreli maruziyet; bel fıtığı, omurga disk dejenerasyonu, kalça ve diz eklemlerinde ağrılara neden olur.

Önlemler:

• Kabin ve koltukta titreşim emici süspansiyon,
• Lastik basınçlarının uygun tutulması,
• Düzgün zemin planlaması,
• Günlük araç kullanım süresinin sınırlandırılması (maks. 4–6 saat sürekli).

7.4. Egzoz Gazı ve Kimyasal Maruziyet

Kapalı alanlarda çalışan araçlar (özellikle forkliftler) karbon monoksit (CO) birikimine neden olabilir.
Bu gaz renksiz, kokusuz ve öldürücü etkiye sahiptir.

Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Yönetmeliği Ek-1:

CO için 8 saatlik TWA sınır değeri: 30 mg/m³ (26 ppm)

Belirtiler: baş ağrısı, mide bulantısı, yorgunluk, bayılma, ölüm.
Bu nedenle:

• Elektrikli forkliftler tercih edilmelidir.
• LPG veya dizel araçlar için egzoz tahliye sistemi kurulmalıdır.
• Ortamda karbon monoksit detektörü bulundurulmalıdır.
• Egzoz sistemleri periyodik olarak kontrol edilmelidir.

Ayrıca yakıt, yağ, fren hidroliği, antifriz gibi kimyasallar cilt ve solunum yolu irritasyonuna yol açabilir.
Bu maddelerle çalışırken kimyasal dayanımlı eldiven ve gözlük kullanımı zorunludur.

7.5. Ergonomik Riskler

Motorlu araç sürücülerinde uzun süreli oturma, yanlış postür, tekrarlayan manevra hareketleri ve zayıf ergonomi, kas-iskelet sistemi rahatsızlıklarına neden olur.

İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.4:

“İşveren, çalışma koşullarını ergonomik ilkelere uygun hâle getirmekle yükümlüdür.”

Başlıca ergonomik riskler:

• Uygun olmayan koltuk yüksekliği,
• Direksiyon ve pedal mesafesinin yanlış ayarlanması,
• Düşük sırt desteği,
• Titreşimle birleşen oturma pozisyonu,
• Tekrarlayan dönme ve bakış hareketleri.

Çözüm:

• Ayarlanabilir süspansiyonlu koltuklar,
• Bel desteği (lumbar destek),
• Geniş görüş açısı sağlayan aynalar,
• Dinlenme molaları (her 2 saatte 10–15 dakika).

7.6. Isı, Işık ve İklim Koşulları

Açık alanda çalışan araç operatörleri; aşırı sıcak, soğuk, rüzgâr veya güneş ışığına maruz kalabilir.
Fiziksel Etmenlere Maruziyet Yönetmeliği ve İşyeri Bina Yönetmeliği m.14 uyarınca:

• Kabin sıcaklığı: 18–27°C,
• Nem oranı: %30–70,
• Aydınlatma: 150–300 lux aralığında olmalıdır.

Ayrıca güneş altında çalışan operatörlere:

• UV korumalı cam,
• Reflektif şapka veya siperlik,
• Sıvı tüketim desteği sağlanmalıdır.

Soğuk ortamda çalışanlarda hipotermi ve donma riskine karşı ısıtmalı kabin ve termal giysi kullanımı önerilir.

7.7. Sağlık Gözetimi İlkeleri

Motorlu araç sürücüleri, düzenli sağlık gözetimi altında tutulmalıdır.
Bu, yalnızca işe girişte değil, çalışma süresince de devam eder.

Çalışanların Sağlık Gözetimi Yönetmeliği m.6:

“Sağlık muayeneleri işe girişte, iş değişikliğinde ve düzenli aralıklarla yapılır.”

İşyeri hekimi tarafından yapılması gereken muayeneler:

• Göz ve görme keskinliği testi,
• İşitme testi (odyometri),
• Kas-iskelet sistemi değerlendirmesi,
• Solunum fonksiyon testi (SFT),
• Tansiyon ve kalp-damar sistemi kontrolü,
• Nörolojik refleks muayenesi.

Çok tehlikeli işlerde bu muayeneler 6 ayda bir, tehlikeli işlerde yılda bir tekrarlanmalıdır.

7.8. Sağlık Kayıtlarının Saklanması

6331 sayılı Kanun ve Sağlık Gözetimi Yönetmeliği m.10 gereğince:

• Sağlık kayıtları en az 15 yıl,
• Kanserojen veya kimyasal maruziyetli işlerde 40 yıl süreyle saklanmalıdır.

Bu kayıtlar;

• Sürücü sağlık raporları,
• Psikoteknik sonuçları,
• Periyodik muayene formları,
• Titreşim ve gürültü ölçüm sonuçları,
• İşyeri hekimi değerlendirme notlarını içermelidir.

Bu belgeler denetimlerde işverenin yasal yükümlülüğü olarak ibraz edilmelidir.

7.9. İşyeri Hekiminin Rolü

İşyeri hekimi, motorlu araç operatörlerinin sağlık durumunu risk temelli izlem prensibiyle yönetir.
Görevleri arasında:

• Maruziyet risk analizlerine katılmak,
• Uygun işe yerleştirme yapmak,
• Periyodik muayene ve testleri planlamak,
• Eğitim faaliyetlerine sağlık açısından katkı sunmak,
• Gerekli hallerde çalışanı psikoteknik veya uzman değerlendirmesine yönlendirmek yer alır.

Bu uygulamalar İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki ve Sorumlulukları Yönetmeliği m.9 ile tanımlanmıştır.

7.10. Bölümün Genel Değerlendirmesi

Motorlu araç kullanımı, yalnızca trafik güvenliği değil, aynı zamanda maruziyet yönetimi ve sağlık koruma disiplini gerektirir.
Ergonomi, titreşim, gürültü, kimyasal gaz ve iklimsel etmenler birlikte ele alınmadığında, sürücülerde yorgunluk, dikkat azalması ve meslek hastalıkları gelişir.

Sonuç olarak:

• İşveren; çalışma ortamını ergonomik ve sağlıklı hâle getirmek,
• İşyeri hekimi; düzenli sağlık gözetimi yürütmek,
• Çalışan; kişisel koruyucu donanımları kullanmak ve risk farkındalığı göstermekle yükümlüdür.

8. BÖLÜM – MOTORLU ARAÇ KAZALARININ BİLDİRİMİ, KAYIT TUTULMASI VE HUKUKİ SORUMLULUKLAR

8.1. Giriş

Motorlu araçlarla ilgili iş kazaları, işyerlerinde en sık karşılaşılan ölümlü ve ağır yaralanmalı olaylar arasındadır.
Bu kazalar genellikle manevra hatası, dikkatsizlik, teknik arıza, aşırı hız veya bakım yetersizliği sonucu meydana gelir.

6331 sayılı Kanun, bu tür kazaların yalnızca önlenmesi değil, aynı zamanda kayıt altına alınması ve analiz edilmesi zorunluluğunu da düzenlemiştir.
Bu bölümde, motorlu araç kazalarının mevzuata göre bildirimi, kayıt sistemleri, sorumluluk zinciri ve hukuki süreçler açıklanmaktadır.

8.2. İş Kazasının Tanımı (5510 sayılı Kanun m.13)

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre:

“Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada veya işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle meydana gelen olay, iş kazasıdır.”

Bu tanım uyarınca, motorlu araçla gerçekleşen olayın iş kazası sayılması için şu koşullardan biri yeterlidir:

• Kaza işyeri sahası içinde gerçekleşmişse,
• Çalışan görevli olarak araç kullanırken kazaya karışmışsa,
• İşverenin görevlendirmesiyle işe gidip gelirken meydana gelmişse (servis aracı vb.),
• İşverenin kontrolü altındaki araçta oluşmuşsa.

Bu durumlarda, kaza hem iş sağlığı mevzuatı hem de sosyal güvenlik hukuku açısından iş kazası niteliği taşır.

8.3. Kaza Bildirimi Süreleri

Kazanın yasal bildirim süreleri mevzuatla açıkça belirlenmiştir:

• 6331 sayılı Kanun m.14:

“İşveren, iş kazalarını en geç üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirir.”

• İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Yönetmeliği m.5:

“Kaza aynı zamanda derhal ilgili Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne de bildirilir.”

Buna göre, motorlu araç kazasında:

1. Olay derhal işyeri hekiminin ve iş güvenliği uzmanının bilgisine sunulmalı,
2. İSG Kurulu’na rapor edilmelidir,
3. SGK’ya e-bildirge sistemi üzerinden üç iş günü içinde kazanın detayları girilmelidir.

Zamanında bildirim yapılmaması, idari para cezası ve sigorta prim desteklerinin iptali sonucunu doğurur.

8.4. Kaza Bildirim Formu ve İçeriği

Kaza bildirim formunda aşağıdaki bilgiler bulunmalıdır:

• Kazanın tarihi, saati ve yeri,
• Kazaya karışan çalışan ve araç bilgileri,
• Kazanın meydana geliş şekli,
• Yaralanma türü (ölümlü, yaralanmalı, hasarlı),
• Tanık ve ilk yardım bilgileri,
• Kazaya neden olan faktörler (insan, teknik, çevresel),
• İlk müdahale ve tahliye işlemleri,
• Fotoğraf ve şematik olay krokisi.

Bu bilgiler, İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu (Ek-2) standardına uygun hazırlanır.

8.5. Olay Yeri İncelemesi ve Delil Toplama

Kazanın ardından İSG Kurulu veya işveren temsilcisi tarafından olay yeri incelemesi yapılır.

İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği m.9:

“İş güvenliği uzmanı, meydana gelen iş kazasını inceler ve önleyici öneriler içeren rapor düzenler.”

İnceleme sürecinde:

• Araç teknik durumu incelenir,
• Fren, direksiyon, aydınlatma ve sensör testleri yapılır,
• Güvenlik kameraları görüntüleri ve tanık ifadeleri alınır,
• Kaza öncesi eğitim, bakım ve yetkilendirme kayıtları kontrol edilir.

Bu bilgiler, “Kaza İnceleme Raporu” adıyla dosyalanır ve en az 15 yıl süreyle saklanır.

8.6. Kaza Sonrası Düzeltici ve Önleyici Faaliyetler (DÖF)

Kaza incelemesinin ardından işveren, düzeltici ve önleyici faaliyet planı hazırlamakla yükümlüdür.

Bu plan;

• Kök neden analizi,
• Teknik veya idari düzeltme önerileri,
• Uygulama tarihleri,
• Sorumlu kişiler,
• Takip değerlendirme sonuçlarını içerir.

Bu süreç, ISO 45001:2018 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi prensipleriyle de uyumludur.

Amaç, kazanın tekrarını önlemek ve risk değerlendirmesini güncellemektir (Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği m.12).

8.7. Hukuki Sorumluluklar

Motorlu araç kaynaklı iş kazalarında sorumluluklar üç düzeyde incelenir:

1. İşverenin sorumluluğu:
• Güvenli araç temin etme,
• Eğitim verme,
• Bakım ve kontrol yaptırma,
• Risk analizi yapma yükümlülüğü (6331 m.4).
2. Çalışanın sorumluluğu:
• Talimatlara uymak,
• KKD kullanmak,
• Kasıt veya ihmalden kaçınmak (6331 m.19).
3. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin sorumluluğu:
• Risk değerlendirmesine katılmak,
• Olay sonrası inceleme raporu hazırlamak,
• Gerekli bildirimleri yapmak (İSG Hizmetleri Yönetmeliği m.9).

İhmal veya kusur tespiti durumunda, Türk Ceza Kanunu m.85 (Taksirle Ölüme veya Yaralanmaya Sebep Olma) hükümleri uygulanabilir.

8.8. Kaza Kayıtlarının Saklanması ve Analizi

6331 sayılı Kanun m.14/2:

“İşveren, meydana gelen iş kazalarıyla ilgili kayıtları tutar ve incelemelere açık bulundurur.”

Kayıt türleri:

• İş kazası bildirim formu,
• Kaza inceleme raporu,
• Tanık beyanları,
• Fotoğraf, kamera görüntüsü,
• Düzeltici faaliyet kayıtları.

Bu veriler her yıl İSG Kurulu tarafından analiz edilerek “yıllık kaza değerlendirme raporu”na dâhil edilir.
Analizlerde kaza sıklık oranı (KSO) ve kaza ağırlık oranı (KAO) hesaplanmalıdır.

8.9. İş Kazası Sonrası SGK Süreçleri

Kaza bildiriminin ardından, SGK tarafından olay iş kazası dosyası açılır.
İşverenin yükümlülükleri:

• Bildirim formunu e-bildirge üzerinden iletmek,
• Yaralı çalışanın tedavi sürecini desteklemek,
• Talep halinde kaza raporu ve fotoğrafları SGK’ya sunmak.

SGK tarafından gerek görülürse müfettiş incelemesi yapılır.
Kusur oranına göre işverene idari yaptırım veya rücu davası açılabilir.

8.10. Bölümün Genel Değerlendirmesi

Motorlu araç kazaları, iş sağlığı kültürünün en sert sınavlarından biridir.
Kaza sonrası yalnızca hukuki değil, aynı zamanda etik ve kurumsal sorumluluk bilinciyle hareket edilmelidir.

Kazaların sistematik biçimde bildirilmesi, kayıt altına alınması ve analiz edilmesi,

• Kurumsal hafızayı oluşturur,
• Tekrarlayan risklerin önlenmesini sağlar,
• Mevzuata uyumu ve çalışan güvenini güçlendirir.

Bu süreç, işyerinin sürekli iyileştirme döngüsü (Planla–Uygula–Kontrol Et–Önlem Al) anlayışının ayrılmaz bir parçasıdır.

9. BÖLÜM – MOTORLU ARAÇLARDA İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ VE SÜREKLİ İYİLEŞTİRME

9.1. Giriş

Motorlu araçlarla yürütülen faaliyetlerde iş sağlığı ve güvenliği, sadece teknik önlem veya mevzuata uyum meselesi değildir; esasen bir kurumsal kültür meselesidir.
İşyerinde güvenlik kültürü, bireysel davranışlardan yönetim politikalarına kadar uzanan bütünsel bir yapıyı ifade eder.

Bu bölümde, motorlu araçlarda güvenlik kültürünün nasıl oluşturulacağı, yönetileceği ve sürdürülebileceği, Türk mevzuatı ile uluslararası sistematik yaklaşımlar (ILO, ISO 45001, EU-OSHA) doğrultusunda ele alınmaktadır.

9.2. Güvenlik Kültürü Kavramı

Güvenlik kültürü, çalışanların ve yöneticilerin güvenliği bir öncelik değil, bir alışkanlık olarak içselleştirmesidir.
ILO tanımına göre;

“Güvenlik kültürü, bireylerin güvenli davranışı benimsediği, kurumun tüm düzeylerinde paylaşılan değerler ve inançlar bütünüdür.”

Motorlu araçlar özelinde güvenlik kültürü, şu üç bileşeni içerir:

1. Tutum: Güvenli davranışı teşvik eden bilinç.
2. Davranış: Kurallara gönüllü uyum.
3. Sistem: Kurumun politika, eğitim ve denetim yapısının güvenliği desteklemesi.

9.3. Güvenlik Kültürünün Mevzuat Temeli

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nda güvenlik kültürünün temelleri açıkça görülür:

• Madde 4: İşverenin genel yükümlülüğü:

“İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür.”

• Madde 16: Çalışanların bilgilendirilmesi:

“İşveren, çalışanların sağlık ve güvenlik riskleri konusunda bilgilendirilmesini sağlar.”

• Madde 17: Eğitim zorunluluğu:

“Çalışanlar, iş sağlığı ve güvenliği konularında eğitim alır.”

Bu hükümler, güvenlik kültürünün üç temel ayağı olan bilgilendirme, eğitim ve katılım süreçlerini zorunlu hale getirir.

9.4. Motorlu Araç Güvenliğinde Kurumsal Politikalar

İşverenin güvenlik kültürü oluşturma süreci, üst yönetimin politik desteğiyle başlar.
Kurumsal politika, yazılı olarak şu ilkeleri içermelidir:

• Güvenli araç kullanımı şirket değeridir.
• Hiçbir iş, güvenlikten önemli değildir.
• Eğitim, bakım ve denetim süreklidir.
• Kaza gizlenmez, rapor edilir.
• Her kaza bir öğrenme fırsatıdır.

Bu ilkeler İSG Politika Beyanı olarak yayımlanmalı ve tüm çalışanlarca bilinmelidir.

9.5. Çalışan Katılımı ve Farkındalık

İSG Kurulları Yönetmeliği m.8:

“Kurullar, çalışan temsilcilerinin görüşlerini dikkate alır.”

Motorlu araçlarla çalışan personelin güvenlik süreçlerine aktif katılımı için:

• Araç kullanıcı geri bildirim formları oluşturulmalı,
• “Yakın tehlike bildirimi” sistemi kurulmalı,
• İyi uygulama örnekleri ödüllendirilmelidir.

Çalışanların farkındalığı arttıkça, kural ihlalleri azalır ve sahada gönüllü güvenlik davranışı gelişir.

9.6. Performans Göstergeleri ve İzleme

Güvenlik kültürünün sürdürülebilirliği, ölçülebilir performans göstergeleriyle izlenmelidir.
Bu göstergeler iki gruba ayrılır:

1. Önleyici (Proaktif) göstergeler:
• Eğitim katılım oranı,
• Bakım planı tamamlama oranı,
• Risk bildirim sayısı,
• Gözlem ve iyileştirme önerileri.
2. Sonuç (Reaktif) göstergeler:
• Araç kazası sayısı,
• Yaralanma sıklığı,
• Maddi hasar miktarı,
• Kaza tekrarlanma oranı.

Performans verileri yıllık olarak analiz edilip İSG Kurulu Raporu’na dahil edilmelidir.

9.7. Denetim, İç Tetkik ve Yönetim Gözden Geçirmesi

Motorlu araç güvenliğinin etkinliğini izlemek için düzenli iç denetimler yapılmalıdır.
Bu denetimler:

• Araç bakım kayıtları,
• Sürücü belgeleri,
• Eğitim katılım formları,
• Kaza analiz raporlarını kapsamalıdır.

ISO 45001:2018 standardı, yılda en az bir kez yönetim gözden geçirmesi yapılmasını öngörür.
Amaç, sistemin işleyişini değerlendirmek ve sürekli iyileştirme kararları almaktır.

9.8. Sürekli İyileştirme Yaklaşımı (PDCA Döngüsü)

Sürekli iyileştirme, iş sağlığı yönetim sistemlerinin özüdür.
Planla – Uygula – Kontrol Et – Önlem Al (PUKÖ) döngüsü şu şekilde işler:

1. Planla:
• Tehlikeleri tanımla, riskleri değerlendir.
• Güvenlik hedeflerini belirle.
2. Uygula:
• Eğitimleri, bakım ve denetimleri yürüt.
• Acil durum planlarını uygula.
3. Kontrol Et:
• Performans verilerini izle, raporla.
4. Önlem Al:
• Sapmaları düzelt, politikaları güncelle.

Bu döngü her yıl yenilenerek işletildiğinde, motorlu araç kazalarının oranı hızla düşer.

9.9. Eğitim ve Davranışsal Güvenlik Yaklaşımı

Teknik önlemler kadar önemli bir konu da insan davranışıdır.
Davranış temelli güvenlik (Behavior-Based Safety – BBS) uygulamaları kapsamında:

• Sürücü davranışları gözlemlenir,
• Uygunsuz davranış yerine güvenli davranış pekiştirilir,
• Eğitimler sadece teorik değil, simülasyon ve vaka analizi temellidir.

Bu uygulamalar, 6331 sayılı Kanun’un öngördüğü “eğitimle risk azaltma” ilkesinin modern bir yorumudur.

9.10. Bölümün ve Konunun Genel Değerlendirmesi

Motorlu araçlarda iş sağlığı ve güvenliği kültürü, teknik disiplinle insani farkındalığın birleştiği noktadır.
Kazaları önlemenin en etkili yolu, çalışanların kurallara inanarak uymasıdır.
Bu da ancak sürdürülebilir bir kültür, sürekli eğitim, düzenli geri bildirim ve üst yönetimin kararlılığıyla sağlanır.

Sonuç olarak:

• Güvenlik bir prosedür değil, değer olarak yerleşmelidir.
• Araç, insan ve çevre arasında denge kuran sistem yaklaşımı benimsenmelidir.
• Her işyeri, kendi “sıfır kaza vizyonunu” stratejik hedef haline getirmelidir.

GENEL SONUÇ

“Motorlu Araçlarda İş Sağlığı ve Güvenliği” konusu, 6331 sayılı Kanun’un ruhuna uygun biçimde yalnızca kazaları önlemeyi değil, çalışma yaşamının bütününü güvenli hâle getirmeyi amaçlar.
Bu kapsamlı yaklaşım, teknik önlemlerden davranışsal güvenliğe, ergonomiden mevzuat bilincine kadar uzanan bir bütünlük içinde ele alınmalıdır.