Kimyasal Risk Etmenleri

Grup: Teknik

← İçerik seçimine dön
İçerik Bilgisi
Bu içerik İSG sınavı hazırlığı için konu odaklı olarak sunulur. Metin, konu anlatımı → soru pekiştirme → deneme → sesli tekrar akışını destekler.
Yaklaşık okuma süresi: 46 dk
İçerik menüsü Hata bildir
Konu Anlatımı Soru Bankası Konu Denemesi Sesli Sorular

Kimyasal Risk Etmenleri

1. BÖLÜM: KİMYASAL RİSK ETMENLERİNİN TANIMI VE YASAL DAYANAKLARI

1.1. Giriş

İş sağlığı ve güvenliği uygulamalarında kimyasal risk etmenleri, çalışanların maruz kalabileceği en karmaşık ve tehlikeli faktörler arasında yer alır. Bu riskler, yalnızca ani zehirlenmeler veya patlamalar gibi akut etkilerle sınırlı değildir; uzun süreli ve düşük doz maruziyetler sonucu oluşan kronik hastalıklar, kanserler, üreme bozuklukları ve genetik etkiler de bu kapsamda değerlendirilir.
Kimyasal risklerin doğru yönetimi, mevzuat temelli bir yaklaşım gerektirir. Türkiye’de bu konuda yürürlükte olan temel yasal düzenleme 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile bu kanuna dayanılarak çıkarılan yönetmeliklerdir.

1.2. Temel Kavramlar

Kimyasal Madde (Yönetmelik m.4/ç):
Kimyasal maddeler, doğada bulunan veya üretilen, işyerinde kullanılan, depolanan, taşınan, atık olarak çıkan ya da iş süreci sırasında ortaya çıkan tüm element, bileşik ve karışımlardır. Buna temizlik maddeleri, solventler, tozlar, gazlar, buharlar, dumanlar ve aerosoller dâhildir.

Tehlikeli Kimyasal Madde (Yönetmelik m.4/d):
Fiziksel, kimyasal veya toksikolojik özellikleri nedeniyle insan sağlığına zarar verebilen ya da çevre üzerinde olumsuz etkiler doğurabilecek kimyasallar bu gruba girer. Bunlar yanıcı, patlayıcı, oksitleyici, aşındırıcı, toksik, mutajenik veya kanserojen özellik gösterebilir.

Maruziyet:
Çalışanın kimyasal maddeye soluma, cilt teması veya sindirim yoluyla etkilenmesidir. Maruziyet süresi ve yoğunluğu, riskin derecesini belirleyen başlıca faktörlerdir.

Maruziyet Sınır Değerleri (Yönetmelik m.7):
İşyeri ortamında bulunmasına izin verilen azami kimyasal madde konsantrasyonlarını ifade eder. Bu değerler “Mesleki Maruziyet Sınır Değerleri Tebliği” ile belirlenir.

1.3. Yasal Dayanaklar

  1. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu:
    • Madde 4: İşverenin, çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğunu belirtir.
    • Madde 10: Risk değerlendirmesi yapılmasını zorunlu kılar.
    • Madde 30: Kimyasal, fiziksel ve biyolojik etmenlere ilişkin özel yönetmeliklerin çıkarılmasını öngörür.
  2. Çalışanların Kimyasal Etmenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete, 12.08.2013):
    • Kimyasal risklerin değerlendirilmesi, önlenmesi, sınır değerlerin belirlenmesi ve sağlık gözetimi konularında ayrıntılı hükümler içerir.
    • Yönetmelik m.5’e göre işveren, kimyasal riskleri önlemek için teknik ve organizasyonel tedbirleri almakla yükümlüdür.
  3. Tehlikeli Maddeler ve Müstahzarlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formları Hakkında Yönetmelik:
    • Kimyasal maddelere ait Güvenlik Bilgi Formlarının (GBF veya SDS) hazırlanması, içerik ve güncellenme esaslarını belirler.
  4. Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Çalışanların Korunması Hakkında Yönetmelik:
    • Yanıcı veya patlayıcı özellikteki kimyasalların kullanıldığı işyerlerinde ek koruyucu önlemleri düzenler.

1.4. Kimyasal Risk Etmenlerinin Kapsamı

Kimyasal risk etmenleri yalnızca kimya endüstrisinde değil; metal işleme, inşaat, sağlık, tekstil, gıda, temizlik, laboratuvar ve tarım sektörleri gibi hemen her iş kolunda bulunabilir.
Bu nedenle mevzuat, işverenlerin tüm işyerlerinde kimyasal risk analizini yapmalarını zorunlu kılmıştır (Yönetmelik m.6).

1.5. Kimyasal Risklerin Sınıflandırılması

Kimyasal riskler, etkiledikleri alanlara göre üç ana grupta incelenir:

  1. Fiziksel Tehlikeler: Yanıcılık, patlayıcılık, oksitleyicilik, basınç altında gaz bulundurma gibi özellikler (Yönetmelik Ek-1).
  2. Sağlık Üzerindeki Etkiler: Akut toksisite, cilt tahrişi, solunum hassasiyeti, kanserojenite, mutajenite, üreme toksisitesi gibi biyolojik etkiler.
  3. Çevresel Etkiler: Sucul ortamlar için toksik veya uzun süre kalıcı bileşikler.

Bu sınıflandırma, kimyasal maddelerin GHS (Küresel Uyumlaştırılmış Sistem) ve CLP (Sınıflandırma, Etiketleme ve Paketleme) kriterlerine göre yapılır. Türkiye, bu sistemleri AB mevzuatıyla uyumlu olarak kabul etmiştir.

1.6. Kimyasal Risk Etmenlerinin Tanımlanmasında Güvenlik Bilgi Formlarının Rolü

Her kimyasal madde veya karışım için hazırlanması gereken Güvenlik Bilgi Formları, kimyasalın tehlike özelliklerini, depolama ve taşıma şartlarını, kişisel korunma önlemlerini, acil durum tedbirlerini içerir.
Yönetmelik m.9’a göre, GBF’ler en az 16 başlık altında hazırlanmalı ve Türkçe olmalıdır. İşveren, bu formları çalışanların erişimine sunmakla yükümlüdür.

1.7. Kimyasal Risk Yönetiminde Temel İlkeler

Kimyasal risklerin yönetiminde temel amaç, önlemedir. Bu doğrultuda mevzuat aşağıdaki ilkeleri benimser (Yönetmelik m.5):

  • Tehlikeli kimyasalların daha az tehlikeli alternatiflerle değiştirilmesi,
  • Maruziyetin kaynağında önlenmesi,
  • Havalandırma ve kapalı sistem kullanımı,
  • Çalışma sürelerinin sınırlandırılması,
  • Kişisel koruyucu donanımların (KKD) kullanılması,
  • Düzenli eğitim ve sağlık gözetimi yapılması.

1.8. Sonuç

Kimyasal risk etmenleri, iş sağlığı ve güvenliği sisteminin temel taşlarından biridir. Bu risklerin doğru tanımlanması ve mevzuata uygun şekilde yönetilmesi, hem çalışan sağlığını korur hem de işletmelerin hukuki sorumluluklarını yerine getirmesini sağlar.
Bu bölüm, sonraki kısımlarda detaylandırılacak olan maruziyet türleri, risk değerlendirmesi yöntemleri, ölçüm ve izleme süreçleri, koruyucu önlemler ve sağlık gözetimi konularının hukuki ve kavramsal zeminini oluşturur.

2. BÖLÜM: KİMYASAL MADDELERE MARUZİYET TÜRLERİ VE ETKİ MEKANİZMALARI

2.1. Giriş

Kimyasal maddelere maruziyet, işyeri ortamında çalışanların bu maddelere solunum, deri teması veya sindirim yoluyla etkilenmesi anlamına gelir.
Maruziyetin düzeyi; kimyasalın fiziksel hali, konsantrasyonu, temas süresi, ortam koşulları (örneğin sıcaklık, nem, hava akımı) ve çalışanın kişisel özelliklerine bağlı olarak değişir.
Türkiye’de bu konuda esas alınan mevzuat, Çalışanların Kimyasal Etmenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmeliktir (Resmî Gazete: 12.08.2013).

2.2. Maruziyet Türleri

a) Solunum Yoluyla Maruziyet (İnhalasyon):
Kimyasal maddeler, gaz, buhar, sis, duman veya toz formunda solunum yoluyla akciğerlere ulaşabilir.

  • Özellikle boya, kaynak, döküm, laboratuvar, temizlik ve tarım sektörlerinde sık görülür.
  • Solunan partiküllerin boyutu önemlidir; 5 mikrometreden küçük parçacıklar alveollere kadar ulaşabilir.
  • Solunum yoluyla alınan kimyasallar kana karışarak sistemik etkilere yol açabilir.

b) Deri Yoluyla Maruziyet:
Kimyasalın doğrudan ciltle temas etmesi sonucu gerçekleşir.

  • Özellikle sıvı formdaki solventler, asitler ve bazlar bu şekilde emilebilir.
  • Deriden emilen kimyasallar lokal etkiler (örneğin tahriş, yanık, dermatit) veya sistemik etkiler (örneğin benzenin kemik iliğinde toksik etkisi) yaratabilir.
  • Yönetmelik m.9’a göre, işveren çalışanlara uygun eldiven, gözlük ve koruyucu giysi sağlamakla yükümlüdür.

c) Sindirim Yoluyla Maruziyet (Oral):
Genellikle dolaylı temas sonucu (örneğin, ellerin yıkanmadan yemek yenmesi, sigara içilmesi) gerçekleşir.

  • Kimyasallar ağız yoluyla alındığında sindirim sistemi mukozasına zarar verebilir veya karaciğer, böbrek gibi organlarda birikerek toksik etki gösterebilir.

d) Göz Yoluyla Maruziyet:
Asit, baz veya çözücü sıçramaları sonucu ortaya çıkar.

  • Anında doku tahribatı oluşturabileceği için acil müdahale gerektirir.
  • İşyerlerinde “göz duşu istasyonları” bulundurulması zorunludur (Yönetmelik m.11).

2.3. Maruziyet Süresi ve Tipleri

Maruziyetin niteliği yalnızca temas şekline değil, süresine de bağlıdır. Yönetmelik ve mesleki sağlık literatürüne göre üç ana maruziyet tipi tanımlanır:

  1. Akut Maruziyet:
    • Kısa sürede (dakika, saat, gün) yüksek dozda kimyasal temasıdır.
    • Belirtiler genellikle hemen ortaya çıkar (örneğin, amonyak inhalasyonu sonrası solunum güçlüğü).
  2. Kronik Maruziyet:
    • Uzun süreli (aylar, yıllar) düşük düzeyde kimyasal temasını ifade eder.
    • Etkiler sinsi ilerler; örneğin kurşun birikimi sonucu anemi veya sinir sistemi hasarı.
  3. Tekrarlayan Maruziyet:
    • Aralıklı ancak sürekli yinelenen temaslardır.
    • Vücutta birikim (biyokümülatif etki) riski taşır; örneğin pestisitler veya ağır metaller.

2.4. Kimyasal Maddelerin Vücuda Giriş Yollarına Göre Etki Mekanizmaları

1. Solunum Yolu Etkileri:

  • Solunan kimyasal maddeler solunum yollarını tahriş eder, bronşlarda daralma ve ödem oluşturabilir.
  • Bazı gazlar (örneğin karbonmonoksit) oksijen taşıyan hemoglobine bağlanarak hipoksiye neden olur.
  • Tozlar (örneğin silika, kömür tozu) akciğer dokusunda fibrozis (silikozis, antrakoz) oluşturabilir.

2. Cilt Üzerinden Etkiler:

  • Ciltte tahriş, yanık veya alerjik kontakt dermatit gelişebilir.
  • Organik çözücüler yağ tabakasını çözerek cilt bariyerini bozar; bu durum kimyasalın sistemik emilimini kolaylaştırır.

3. Sindirim Sistemi Üzerindeki Etkiler:

  • Ağız yoluyla alınan asitler ve bazlar mukozada nekroz yapabilir.
  • Karaciğer, birçok kimyasalın metabolize edildiği organdır; bu nedenle hepatotoksisite sık görülür (örneğin kloroform, karbon tetraklorür).

4. Sistemik Etkiler:

  • Kimyasallar dolaşım sistemine karıştığında merkezi sinir sistemi, böbrekler, kemik iliği veya üreme organları gibi uzak organlarda hasara neden olabilir.
  • Örneğin benzen kemik iliği hücrelerini baskılayarak aplastik anemiye, cıva ise sinir sistemi hasarına yol açabilir.

2.5. Biyokimyasal Etki Süreci

Kimyasalın vücuda girdikten sonra izlediği aşamalar, “toksikokinetik süreç” olarak adlandırılır:

  1. Absorpsiyon (Emilim): Kimyasalın vücuda alınması, genellikle akciğer, deri veya sindirim yolu üzerinden olur.
  2. Dağılım: Kimyasalın kan yoluyla organ ve dokulara taşınması.
  3. Metabolizma (Biyotransformasyon): Karaciğer başta olmak üzere bazı organlarda kimyasalın daha az veya daha toksik türe dönüştürülmesi.
  4. Atılım: Böbrek, akciğer, ter ve safra yoluyla vücuttan uzaklaştırılması.

Bazı kimyasallar (örneğin kurşun, kadmiyum) vücuttan kolayca atılamaz ve dokularda birikim yaparak kronik zehirlenmelere yol açar.

2.6. Bireysel Duyarlılık Faktörleri

Aynı ortamda çalışan kişiler aynı düzeyde etkilenmeyebilir. Yönetmelik m.5 uyarınca risk değerlendirmesinde bu farklılıkların göz önünde bulundurulması gerekir.
Etkileyen başlıca bireysel faktörler şunlardır:

  • Yaş ve cinsiyet,
  • Vücut yağı oranı (lipofilik kimyasallar için),
  • Kronik hastalıklar (özellikle karaciğer ve böbrek yetmezliği),
  • Sigara, alkol veya ilaç kullanımı,
  • Genetik farklılıklar ve enzim aktiviteleri,
  • Gebelik durumu (fetal toksisite riski).

2.7. Mevzuata Göre Maruziyetin Önlenmesi Esasları

Yönetmelik m.5 ve m.6 uyarınca, işverenin temel yükümlülüğü kimyasal maruziyeti önlemek veya en aza indirmektir.
Bu kapsamda öncelik sırası şöyledir:

  1. Tehlikeli kimyasalların yerine daha az tehlikeli olanların kullanılması,
  2. Kapalı sistemler ve havalandırma gibi mühendislik önlemleri,
  3. Çalışma süresinin ve maruziyet sıklığının azaltılması,
  4. Kişisel koruyucu donanım sağlanması,
  5. Sağlık gözetimi ve ortam ölçümlerinin düzenli yapılması.

2.8. Sonuç

Kimyasal maddelere maruziyetin mekanizmalarının anlaşılması, riskin kontrolü için temel adımdır. Her işyerinde maruziyet kaynaklarının belirlenmesi, çalışanların korunma yollarının planlanması ve maruziyet ölçümlerinin yapılması işverenin sistematik sorumluluğu kapsamındadır.

3. BÖLÜM: KİMYASAL RİSK DEĞERLENDİRMESİ VE ÖLÇÜM ESASLARI

3.1. Giriş

Kimyasal risk değerlendirmesi, işyerinde bulunan kimyasal maddelerin çalışan sağlığı ve güvenliği üzerindeki potansiyel etkilerini belirlemek, öncelik sırasına koymak ve uygun önleyici tedbirleri planlamak amacıyla yapılan sistematik bir süreçtir.
Türkiye’de bu süreç, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 10. maddesi ile Çalışanların Kimyasal Etmenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik (Yönetmelik m.6–m.8) hükümleri doğrultusunda yürütülür.

Bu bölüm, kimyasal risk değerlendirmesinin mevzuattaki esaslarını, ölçüm ve değerlendirme yöntemlerini, dokümantasyon yükümlülüklerini ve uygulamadaki teknik detayları kapsamaktadır.

3.2. Risk Değerlendirmesinin Amacı

Kimyasal risk değerlendirmesinin temel amacı, tehlikelerin belirlenmesi ve kontrol altına alınmasıdır.
Bu süreçte hedef, yalnızca maruziyetin ölçülmesi değil, aynı zamanda riskin kaynağında önlenmesidir. Yönetmelik m.6’ya göre işveren:

  • İşyerinde kullanılan kimyasalların tehlikeli olup olmadığını belirleyecek,
  • Bu maddelerin miktarını, kullanım sıklığını, temas yollarını değerlendirecek,
  • Maruziyetin derecesini ve çalışanlar üzerindeki olası etkilerini analiz edecektir.

3.3. Risk Değerlendirmesinin Aşamaları

Risk değerlendirmesi süreci beş temel aşamadan oluşur:

1. Kimyasalların Tanımlanması:
İşyerinde kullanılan, depolanan, üretilen veya atık olarak ortaya çıkan tüm kimyasalların envanteri çıkarılır.

  • Her maddeye ait Güvenlik Bilgi Formu (GBF) temin edilir.
  • Kimyasalların CAS numarası, kullanım amacı, miktarı, formu (gaz, sıvı, toz) ve tehlike sınıfı belirlenir.

2. Tehlikelerin Belirlenmesi:
GBF’lerde yer alan uyarı işaretleri (örneğin, alev, kafatası, çevre simgeleri) ve H-ifadeleri (örneğin H315: Cilt tahrişi) dikkate alınır.
Ayrıca kimyasalın fiziksel (patlayıcı, yanıcı), toksikolojik (kanserojen, mutajen, üreme toksik) ve çevresel etkileri analiz edilir.

3. Maruziyetin Değerlendirilmesi:
Kimyasala hangi yolla (solunum, cilt, sindirim), ne kadar süre ve hangi sıklıkta maruz kalındığı belirlenir.
Yönetmelik m.7’ye göre bu aşamada mesleki maruziyet sınır değerleri (MMSD) esas alınır.

4. Riskin Analizi ve Sınıflandırılması:
Elde edilen veriler doğrultusunda riskin düzeyi belirlenir.
Basit matris yöntemi (olasılık x şiddet) veya nicel ölçüm sonuçları kullanılabilir.
Örneğin; toz konsantrasyonu 2 mg/m³ olan bir ortamda sınır değer 1,5 mg/m³ ise risk “yüksek” olarak değerlendirilir.

5. Önlemlerin Planlanması:
Riskin ortadan kaldırılması veya azaltılması için teknik, organizasyonel ve kişisel koruyucu önlemler planlanır.
Bu önlemler öncelik sırasına göre (eliminasyon, ikame, mühendislik kontrolü, idari kontrol, KKD) uygulanır.

3.4. Kimyasal Ölçüm Yükümlülüğü

Yönetmelik m.8 uyarınca, işveren kimyasal madde ölçümlerini yaptırmakla yükümlüdür.

  • Ölçümler, akredite laboratuvarlar veya Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK) tarafından yetkilendirilmiş kuruluşlarca yapılmalıdır.
  • Ölçüm sıklığı; risk değerlendirmesi sonuçlarına, maruziyetin türüne ve ortam koşullarına göre belirlenir.
  • Ölçümler periyodik olarak tekrarlanmalı, sonuçlar kayıt altına alınmalı ve çalışanların erişimine açık tutulmalıdır.

Ölçüm sonuçları, yönetmelikte belirtilen maruziyet sınır değerleri ile karşılaştırılır. Bu değerler “Mesleki Maruziyet Sınır Değerleri Tebliği” (Resmî Gazete, 20.08.2013) kapsamında yayınlanır.

3.5. Ölçüm Yöntemleri

Kimyasal ölçümler, maddenin fiziksel özelliklerine göre farklı tekniklerle yapılır.
Yönetmelik m.8/2’ye göre ölçümler, bilimsel olarak geçerli yöntemlerle ve standarda uygun biçimde yapılmalıdır.

Başlıca yöntemler:

  • Gaz ve Buhar Ölçümleri: Gaz kromatografisi (GC), kütle spektrometresi (MS), aktif ve pasif örnekleme tüpleri.
  • Toz ve Partikül Ölçümleri: Gravimetrik yöntem (filtre üzeri tartım), lazer partikül analizörleri.
  • Ağır Metal Ölçümleri: Atomik absorpsiyon spektrofotometresi (AAS).
  • VOC (Uçucu Organik Bileşik) Ölçümleri: PID (Fotoiyonizasyon dedektörü) cihazları.

3.6. Ölçüm Sonuçlarının Değerlendirilmesi

Yönetmelik m.9’a göre, ölçüm sonuçları maruziyet sınır değerlerinin üzerinde çıkarsa, işveren derhal önlem almak zorundadır.
Bu durumda:

  • Kimyasal süreç gözden geçirilir,
  • Havalandırma sistemi ve mühendislik kontrolleri kontrol edilir,
  • Çalışanlara ek eğitim verilir,
  • Gerekirse işyeri ortamı yeniden ölçülür.

Ayrıca, risk yüksekliğini azaltmak için iş organizasyonu (çalışma sürelerinin kısaltılması, rotasyon) uygulanabilir.

3.7. Belgelendirme ve Dokümantasyon

Risk değerlendirmesi süreci mutlaka yazılı hale getirilmelidir.
Yönetmelik m.10’a göre:

  • Tüm değerlendirmeler, ölçüm sonuçları ve alınan önlemler kayıt altına alınmalı,
  • Bu belgeler denetimlerde ibraz edilmek üzere işyerinde bulundurulmalıdır,
  • Risk değerlendirmesi, yeni kimyasal madde kullanımı, proses değişikliği veya kaza sonrasında yenilenmelidir.

3.8. Risk Değerlendirmesinde Örnek Durumlar

  • Solvent Kullanılan Boya Atölyesi:
    Ortamda toluen ve ksilen buharı ölçülmüş; değerler sınırın %80’inde. Havalandırma artırılarak risk seviyesi düşürülür.
  • Metal İşleme Tesisinde Kaynak Dumanı:
    Nikel ve krom partikülleri tespit edilmiş; sınır değer aşılmış. KKD (toz maskesi) zorunlu hale getirilir ve ortam ölçümleri sıklaştırılır.
  • Temizlik Hizmeti Verilen Ofisler:
    Düşük riskli deterjanlar kullanılmasına rağmen, alerjenik etkiler gözlenmiş. Ürün etiketleri kontrol edilip alternatif temizlik kimyasallarına geçilir.

3.9. Risk Değerlendirmesinde Güncelleme Zorunluluğu

Yönetmelik m.10/2 gereği, risk değerlendirmesi şu durumlarda yenilenmelidir:

  • İşyerinde yeni bir kimyasal maddenin kullanıma başlanması,
  • Kimyasal miktarlarında veya işlem koşullarında değişiklik,
  • Yeni maruziyet verilerinin elde edilmesi,
  • Kazalar, yangınlar veya patlamalar gibi olaylar,
  • Sağlık gözetimi sonuçlarının olumsuz çıkması.

3.10. Sonuç

Kimyasal risk değerlendirmesi, mevzuatın öngördüğü şekilde dinamik, sürekli ve belgeye dayalı bir süreçtir.
Bu değerlendirmeler yalnızca yasal zorunluluk değil, aynı zamanda işletmeler için güvenli üretim, kalite ve sürdürülebilirlik göstergesidir.

4. BÖLÜM: KİMYASAL MARUZİYETİN ÖLÇÜMÜ, İZLENMESİ VE SAĞLIK GÖZETİMİ

4.1. Giriş

Kimyasal risk etmenlerine maruziyetin ölçülmesi ve izlenmesi, işyerinde yürütülen risk yönetimi döngüsünün denetim aşamasını oluşturur.
Bu süreçte amaç, hem ortam havasındaki kimyasal yoğunlukları belirlemek hem de çalışanların biyolojik sistemlerinde kimyasal etkilenmenin olup olmadığını tespit etmektir.
Yasal çerçeve, Çalışanların Kimyasal Etmenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik (m.8–m.12) ve 6331 sayılı Kanun’un 15. maddesi hükümlerine dayanır.

4.2. Ölçüm ve İzleme Kavramları

Ortam Ölçümü:
İşyeri havasında kimyasal madde konsantrasyonlarının belirlenmesi işlemidir. Bu ölçüm, çalışma ortamının güvenli olup olmadığını anlamak için yapılır.

Biyolojik İzleme:
Kimyasalların veya metabolitlerinin (vücutta dönüşüme uğramış formlarının) çalışanın kanında, idrarında ya da solunum havasında ölçülmesidir.
Bu yöntem, maruziyetin kişisel düzeyde gerçekten gerçekleşip gerçekleşmediğini gösterir.

Sağlık Gözetimi:
Kimyasal maruziyet sonucu çalışanlarda meydana gelebilecek sağlık etkilerinin erken dönemde tespiti için yapılan periyodik muayene ve testlerdir. Yönetmelik m.12 bu uygulamayı zorunlu kılar.

4.3. Ortam Ölçümünün Yasal Esasları

Yönetmelik m.8/1 uyarınca, işveren:

  • Maruziyet riskinin belirlenmesi amacıyla uygun ölçüm ve analizleri yaptırmakla,
  • Ölçümleri periyodik olarak tekrarlamakla,
  • Sonuçları çalışanlara ve işyeri hekimine bildirmekle yükümlüdür.

Ayrıca, ölçüm sonuçları maruziyet sınır değerlerinin üzerinde çıkarsa, işveren derhal düzeltici önlem almak zorundadır (Yönetmelik m.9).

Ölçüm Sıklığı:
Belirlenmiş bir sabit süre olmamakla birlikte, uygulamada genellikle yılda bir veya proses değişikliğinde tekrarlanır.
Yüksek riskli işyerlerinde (örneğin metal, boya, solvent üretimi) ölçümler daha sık yapılmalıdır.

4.4. Ortam Ölçümünde Kullanılan Teknikler

Ölçüm yöntemleri, kimyasalın fiziksel formuna göre değişir:

1. Gaz ve Buhar Ölçümleri:

  • Aktif örnekleme (pompa ile hava çekilerek emici tüp üzerinde toplama).
  • Pasif örnekleme (difüzyon prensibiyle çalışan rozetler).
  • Analiz yöntemleri: Gaz kromatografisi (GC), IR spektroskopisi, kütle spektrometresi (GC-MS).

2. Toz ve Aerosol Ölçümleri:

  • Gravimetrik yöntem: Belirli bir hacim havadan geçen toz miktarının filtrede tartılması.
  • Gerçek zamanlı partikül ölçüm cihazları (örneğin lazer ışık saçılımı yöntemi).

3. Metal ve Ağır Element Ölçümleri:

  • Filtre örnekleri üzerinden atomik absorpsiyon spektrofotometresi (AAS) veya ICP-MS cihazı kullanılarak analiz yapılır.

4. Organik Bileşik Ölçümleri:

  • Uçucu Organik Bileşikler (VOC) için PID (Fotoiyonizasyon dedektörü) cihazı kullanılır.

Tüm bu yöntemler, TS EN ISO 16000 ve NIOSH/OSHA yöntemlerine uygun olarak yürütülmelidir.

4.5. Maruziyet Sınır Değerlerinin Önemi

Yönetmelik m.7, her kimyasal için mesleki maruziyet sınır değerleri (MMSD) belirlenmesini zorunlu kılar.
Bu değerler “Mesleki Maruziyet Sınır Değerleri Tebliği”nde yer alır ve üç şekilde ifade edilir:

  • TWA (Time-Weighted Average): 8 saatlik ortalama değer.
  • STEL (Short Term Exposure Limit): 15 dakikalık kısa süreli maksimum değer.
  • Ceiling (Tavan Değer): Hiçbir şekilde aşılmaması gereken anlık değer.

Örneğin;

  • Toluen için TWA: 50 ppm
  • Aseton için TWA: 500 ppm
  • Kurşun için TWA: 0,15 mg/m³

Elde edilen ölçüm değerleri bu sınırlarla karşılaştırılarak risk değerlendirmesi güncellenir.

4.6. Biyolojik İzleme

Yönetmelik m.12 uyarınca, maruziyetin vücuda alınma düzeyini belirlemek amacıyla biyolojik izleme yapılabilir.
Biyolojik izleme, yalnızca yetkili işyeri hekimi veya meslek hastalıkları hastaneleri tarafından yürütülmelidir.

Başlıca biyolojik göstergeler:

  • Kurşun (kan ve idrarda),
  • Kadmiyum (idrarda),
  • Benzen metaboliti (S-fenilmerkaptürik asit),
  • Toluene maruziyet göstergesi olarak hippürik asit (idrarda),
  • Karbonmonoksit maruziyeti için karboksihemoglobin (kanda).

Bu testler, ortam ölçümleri ile birlikte değerlendirilir; birinde anormallik varsa yeniden ölçüm yapılır.

4.7. Sağlık Gözetimi

Yönetmelik m.12 ve 6331 sayılı Kanun m.15 gereği, işveren çalışanların sağlık gözetimini sağlamakla yükümlüdür.
Bu gözetim, işyeri hekimi tarafından yürütülür ve şu aşamaları içerir:

  1. İşe Giriş Muayenesi:
    Çalışanın işe başlamadan önce kimyasal etmenlere uygun olup olmadığını belirler.
  2. Periyodik Muayene:
    Kimyasal maruziyetin türüne göre yılda en az bir kez yapılır.
    Kan, idrar, solunum fonksiyon testleri veya özel toksikolojik analizler uygulanabilir.
  3. İş Değişikliği ve İşten Ayrılma Muayenesi:
    Kimyasal etmenlerle çalışılan birimden ayrılan çalışanlar için son kontrol yapılır.

Muayene sonuçları gizlilik esasına göre saklanır; ancak toplu değerlendirmeler işverenle paylaşılabilir (Yönetmelik m.12/5).

4.8. İzleme Sonuçlarının Değerlendirilmesi ve Raporlama

Ölçüm ve biyolojik izleme sonuçları, mesleki maruziyet sınır değerleriyle karşılaştırılır.
Sonuçların değerlendirilmesi işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve işveren temsilcisinin katılımıyla yapılır.

  • Sınır değerlerin aşılması durumunda:
    • Derhal düzeltici önlemler alınır,
    • Çalışanlar bilgilendirilir,
    • Sağlık gözetimi sıklaştırılır,
    • Gerekirse üretim prosesi geçici olarak durdurulur.
  • Sınır değerlerin altında olması durumunda:
    • İzleme periyotları aynı düzeyde sürdürülür,
    • Önleyici tedbirlerin sürekliliği sağlanır.

Tüm sonuçlar İSG dosyasında arşivlenir ve denetimlerde ibraz edilmek üzere saklanır.

4.9. İşyeri Hekimi ve İSG Uzmanının Rolü

  • İşyeri hekimi, sağlık gözetiminin planlanması, biyolojik izleme sonuçlarının yorumlanması ve çalışanların sağlık dosyalarının yönetiminden sorumludur.
  • İş güvenliği uzmanı, ortam ölçümlerinin planlanması, risk değerlendirmesinin güncellenmesi ve teknik önlemlerin uygulanmasında görev alır.
    Bu iki uzman, kimyasal risk yönetiminde birlikte çalışmak zorundadır (6331 m.8).

4.10. Sonuç

Kimyasal maruziyetin ölçümü ve izlenmesi, yalnızca teknik bir faaliyet değil, hukuki bir yükümlülük ve önleyici tıp uygulamasıdır.
Doğru ölçüm yöntemleriyle desteklenen sağlık gözetimi, hem bireysel hem de kurumsal düzeyde iş kazalarının ve meslek hastalıklarının önlenmesinde temel rol oynar.

5. BÖLÜM: KİMYASAL RİSKLERİN KONTROLÜNDE TEKNİK, ORGANİZASYONEL VE KİŞİSEL ÖNLEMLER

5.1. Giriş

Kimyasal risklerin yönetiminde en temel amaç, maruziyetin kaynağında önlenmesidir.
Bu ilke, Çalışanların Kimyasal Etmenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik m.5’te açıkça ifade edilir:

“İşveren, kimyasal riskleri önlemek veya en aza indirmek için gerekli tüm teknik ve organizasyonel önlemleri almakla yükümlüdür.”

Bu bölüm, söz konusu yükümlülüklerin pratikte nasıl uygulanacağını; önleme hiyerarşisine göre teknik, idari (organizasyonel) ve kişisel düzeyde alınabilecek tedbirleri detaylı biçimde açıklar.

5.2. Önleme Hiyerarşisi

Yönetmelik m.5 uyarınca önlemler belirli bir öncelik sırasına göre uygulanmalıdır. Bu sıralama, “önleme hiyerarşisi” olarak adlandırılır ve beş basamaktan oluşur:

  1. Eliminasyon (Ortadan Kaldırma):
    Tehlikeli kimyasalın süreçten tamamen çıkarılması.
    Örneğin; solvent bazlı boya yerine su bazlı boya kullanmak.
  2. İkame (Değiştirme):
    Daha az tehlikeli bir kimyasalın kullanılması.
    Örneğin; benzen yerine toluen, krom VI yerine krom III bileşikleri.
  3. Mühendislik Kontrolleri:
    Tehlikeyi kaynağında kontrol eden teknik önlemler (havalandırma, kapalı sistemler vb.).
  4. İdari (Organizasyonel) Önlemler:
    Çalışma yöntemleri, vardiya düzeni, eğitim ve prosedürlerle riskin azaltılması.
  5. Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD):
    Riskin tamamen önlenemediği durumlarda kullanılan son savunma hattıdır.

5.3. Eliminasyon ve İkame

Eliminasyon:
Bir kimyasalın sürecin zorunlu bir parçası olmadığı durumlarda tamamen kaldırılması en etkili çözümdür.
Örneğin; asitle temizleme yerine mekanik yöntem kullanmak.

İkame:
Yönetmelik m.5/2’de, “tehlikeli kimyasal yerine daha az tehlikeli olanın kullanılması” hükmü yer alır.
İkame yapılırken aşağıdaki kriterler göz önünde bulundurulur:

  • İnsan sağlığına etkileri,
  • Çevresel kalıcılık,
  • Yangın/patlama riski,
  • Atık yönetimi gereksinimi.

Uygulama Örneği:
Laboratuvarda formaldehit yerine glutaraldehit kullanımı, toksik etkileri belirgin biçimde azaltır.

5.4. Mühendislik Kontrolleri

Kimyasal risklerin kaynağında kontrolü için teknik tedbirler en etkili ve sürdürülebilir yöntemdir.

1. Kapalı Sistemler (Yönetmelik m.5/3):

  • Buharlaşan veya tozlaşan kimyasalların çevreye yayılmasını önler.
  • Özellikle solvent, asit, alkali veya pestisit üretiminde tercih edilir.

2. Havalandırma Sistemleri:

  • Genel Havalandırma: Ortam havasının sürekli yenilenmesini sağlar.
  • Lokal Emme Havalandırması (LEH): Kimyasalın kaynağında emilmesini sağlar.
    Örneğin, kaynak dumanı veya boya buharı çıkan bölgelerde kullanılmalıdır.

3. Otomasyon ve Uzaktan Kontrol:

  • Kimyasal işlemlerde manuel temasın azaltılması amacıyla otomatik sistemler tercih edilir.
  • Dökme, karıştırma ve tartım işlemleri uzaktan kumanda sistemleriyle yapılabilir.

4. Sızıntı ve Dökülme Kontrolleri:

  • Kimyasal madde boru hatları ve tanklar periyodik olarak test edilmelidir.
  • Zemin yüzeyleri geçirimsiz malzemeden olmalı; dökülme tepsileri (spill tray) bulundurulmalıdır.

5. Yangın ve Patlama Önlemleri:

  • Statik elektrikten kaçınmak için topraklama yapılmalı,
  • Patlayıcı ortamlar için uygun Ex-proof ekipman kullanılmalı,
  • Yangın söndürme sistemleri (CO₂, kuru kimyevi toz) periyodik olarak kontrol edilmelidir.

5.5. Organizasyonel (İdari) Önlemler

Teknik önlemlerle birlikte, çalışma yöntemlerinin düzenlenmesi de maruziyetin azaltılmasında büyük rol oynar.

1. Çalışma Süresinin Sınırlandırılması (Yönetmelik m.9/3):

  • Kimyasallarla temas eden çalışanlar için günlük maruziyet süresi kısaltılabilir.
  • Vardiya rotasyonu uygulanarak bireysel dozlar azaltılır.

2. Çalışanların Eğitimi (Yönetmelik m.14):

  • Çalışanlara kimyasalların tehlikeleri, etiketler, GBF içerikleri, korunma yolları anlatılmalıdır.
  • Eğitim yılda en az bir kez tekrarlanmalıdır.

3. Etiketleme ve Uyarı İşaretleri:

  • Kimyasal kaplar, GHS/CLP standartlarına uygun olarak Türkçe etiketlenmelidir.
  • Etiketlerde piktogram, tehlike ifadesi (H-cümlesi) ve önlem ifadesi (P-cümlesi) bulunmalıdır.

4. Depolama Düzeni:

  • Uyumsuz kimyasallar ayrı alanlarda depolanmalıdır (örneğin; asitler ile bazlar, oksitleyiciler ile yanıcılar).
  • Raflarda sızıntı önleyici havuzlar bulunmalı, sıcaklık ve nem kontrolü yapılmalıdır.

5. İş İzin Sistemi:

  • Tehlikeli kimyasalların kullanıldığı bakım, temizlik veya dolum işlemlerinde “çalışma izni” sistemi uygulanmalıdır.
  • İş izni belgelerinde risk analizi, sorumlu kişiler ve acil durum planı yer almalıdır.

5.6. Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD)

KKD kullanımı, önleme hiyerarşisinin son basamağı olup, riskin tamamen ortadan kaldırılamadığı durumlarda uygulanır.

Yönetmelik m.11 uyarınca işveren, çalışanlara uygun KKD temin etmek, kullanımını öğretmek ve bakımını sağlamakla yükümlüdür.

Başlıca KKD türleri:

  • Solunum Koruyucular: Toz maskesi (FFP2, FFP3), gaz maskesi, taze hava beslemeli sistemler.
  • Göz ve Yüz Koruyucular: Kimyasal sıçramalara dayanıklı gözlük veya yüz siperi.
  • Eldivenler: Kimyasal geçirimsiz nitril, neopren veya PVC eldivenler.
  • Vücut Koruyucular: Kimyasal koruyucu önlükler, tulumlar.
  • Ayak Koruyucular: Antistatik ve kimyasala dayanıklı iş ayakkabıları.

KKD’ler, CE belgesine sahip olmalı ve Türkçe kullanım talimatı bulunmalıdır.

5.7. Kollektif Koruma Önlemleri

Yönetmelik m.5/4’e göre, kollektif koruma önlemleri, kişisel korumaya göre her zaman önceliklidir.
Bu tür önlemler, birey bazında değil, tüm çalışan grubunu korur:

  • Havalandırma sistemleri,
  • Kimyasal dökülme bariyerleri,
  • Acil duş ve göz yıkama istasyonları,
  • Otomatik kapatma sistemleri.

5.8. Bakım, Temizlik ve Kontrol Prosedürleri

Kimyasal risklerin kontrolü yalnızca tesis tasarımında değil, süreklilik içinde yürütülen bakım ve denetim faaliyetlerinde de önem taşır.

  • Havalandırma sistemleri periyodik olarak test edilmelidir.
  • KKD’ler düzenli aralıklarla yenilenmeli, hasarlı ekipman kullanılmamalıdır.
  • Dökülme ve sızıntı senaryoları için talimat ve tatbikat planı hazırlanmalıdır.

5.9. Belgelendirme ve Kayıt Tutma

Tüm önleyici faaliyetler, İSG kayıt sistemi içinde belgelenmelidir.
Yönetmelik m.13 gereği:

  • Alınan önlemler, ölçüm sonuçları, bakım kayıtları ve eğitim belgeleri saklanmalıdır.
  • Denetimlerde bu kayıtların güncel olması zorunludur.

5.10. Sonuç

Kimyasal risklerin kontrolünde başarı, yalnızca teknik sistemlerle değil; sürekli eğitim, denetim ve disiplinli uygulama kültürüyle mümkündür.
Bu bölümde açıklanan önleme hiyerarşisi, işyerlerinde sürdürülebilir güvenlik yönetiminin temel omurgasını oluşturur.

6. BÖLÜM: KİMYASAL MADDELERİN DEPOLANMASI, ETİKETLENMESİ VE TAŞINMASI

6.1. Giriş

Kimyasal maddelerin güvenli yönetimi yalnızca kullanım aşamasında değil; depolama, etiketleme ve taşıma süreçlerinde de büyük önem taşır.
Bu aşamalarda yapılan hatalar, yangın, patlama, zehirlenme, çevresel kirlilik ve malzeme kaybı gibi ciddi sonuçlara yol açabilir.

Bu bölümün yasal temeli, başta Çalışanların Kimyasal Etmenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik (m.5, m.6, m.13) olmak üzere;

  • Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik,
  • Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik (KKDİK),
  • Tehlikeli Malların Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik (ADR mevzuatı) hükümleridir.

6.2. Kimyasal Maddelerin Depolanmasında Genel İlkeler

Yönetmelik m.5/2’ye göre, kimyasalların depolanmasında işveren, tehlikelerin yayılmasını önleyecek teknik ve organizasyonel önlemleri almakla yükümlüdür.

Temel ilkeler:

  1. Kimyasallar, sınıflarına ve uyumluluklarına göre ayrı depolanmalıdır.
  2. Depolama alanları havalandırmalı, serin, kuru ve doğrudan güneş ışığından uzak olmalıdır.
  3. Zeminler geçirimsiz, kaymaz ve kimyasal sızıntılara dayanıklı malzemeden yapılmalıdır.
  4. Dökülmelere karşı toplama tepsileri veya ikincil kaplar kullanılmalıdır.
  5. Yangın algılama, havalandırma ve acil duş sistemleri sürekli çalışır durumda olmalıdır.

6.3. Depolama Alanlarının Sınıflandırılması

Kimyasal depolama alanları genellikle tehlike türüne göre sınıflandırılır:

  • Yanıcı ve Patlayıcı Maddeler:
    Özel yangına dayanıklı depolarda, kıvılcım kaynaklarından uzak tutulur.
    Elektrik tesisatı Ex-proof (patlamaya dayanıklı) olmalıdır.
  • Oksitleyici Maddeler:
    Yanıcı maddelerden kesinlikle ayrı bölmede bulundurulmalıdır.
    Raf aralarında en az 3 metre mesafe veya yangına dayanıklı bölme olmalıdır.
  • Asit ve Bazlar:
    Birbirleriyle şiddetli reaksiyon verebildiklerinden ayrı dolaplarda depolanmalıdır.
    Asit dolapları genellikle polipropilen malzemeden yapılır.
  • Toksik Maddeler:
    Kilitli alanlarda, sadece yetkili personelin erişebileceği şekilde saklanmalıdır.
  • Basınçlı Gaz Tüpleri:
    Zincirle sabitlenmeli, dik konumda tutulmalı, ısı kaynaklarından uzak olmalıdır.
    Oksijen tüpleri, yağlı yüzeylerden uzak depolanmalıdır.

6.4. Kimyasalların Uyumsuzluk Kuralları

Depolama düzeninde uyumsuz kimyasalların bir arada bulundurulması yasaktır.
Bu kural, Yönetmelik m.5/3 ve KKDİK Ek-17 kapsamında değerlendirilir.

Örnekler:

  • Asitler + Bazlar → Şiddetli ekzotermik reaksiyon (ısı ve gaz çıkışı).
  • Asitler + Siyanürlü bileşikler → Zehirli HCN gazı oluşumu.
  • Oksitleyiciler + Yanıcı maddeler → Patlama riski.
  • Amonyum nitrat + Yağlar veya yakıtlar → Şiddetli patlama potansiyeli.

Bu nedenle, her kimyasal için uyumsuzluk tablosu hazırlanmalı ve depoda görünür şekilde asılmalıdır.

6.5. Etiketleme Esasları

Kimyasal maddelerin doğru etiketlenmesi, hem depolama hem de kullanım güvenliği açısından zorunludur.

Yasal Dayanak:

  • Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik (m.9–m.12).

Etiketlerde yer alması gereken bilgiler:

  1. Madde veya karışımın ticari adı,
  2. Üretici veya ithalatçı adı, adresi ve telefon numarası,
  3. Tehlike piktogramları (GHS standardına uygun),
  4. Tehlike ifadesi (H-cümleleri),
  5. Önlem ifadesi (P-cümleleri),
  6. Uyarı kelimesi (“Dikkat” veya “Tehlike”).

Örnek:

  • H225: Kolay alevlenir sıvı ve buhar.
  • P210: Isıdan, kıvılcımdan, açık alevden uzak tutun.

Etiketler Türkçe olmalı, silinmeyecek biçimde ve görünür konumda yer almalıdır.

6.6. Güvenlik Bilgi Formları (GBF/SDS)

Depolanan her kimyasal için Güvenlik Bilgi Formu (GBF) bulundurulması zorunludur (Yönetmelik m.9).
Bu belgeler, 16 başlık altında hazırlanır ve aşağıdaki bilgileri içerir:

  • Fiziksel ve kimyasal özellikler,
  • Tehlike tanımları,
  • İlk yardım önlemleri,
  • Yangınla mücadele tedbirleri,
  • Depolama ve taşıma koşulları,
  • Maruziyet kontrolleri,
  • Bertaraf bilgileri.

GBF’ler depolama alanında kolay erişilebilir konumda bulundurulmalı ve çalışanlara eğitimle anlatılmalıdır.

6.7. Kimyasalların Taşınmasında Güvenlik

Kimyasal maddelerin taşınması (özellikle tehlikeli madde sınıfında olanlar), ADR (Avrupa Anlaşması) ve Tehlikeli Malların Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik hükümlerine tabidir.

Başlıca esaslar:

  • Sürücü, ADR eğitim sertifikasına sahip olmalıdır.
  • Araçlarda ADR onay belgesi bulunmalıdır.
  • Kimyasal maddeler uygun ambalaj içinde taşınmalı,
    UN numarası ve tehlike etiketi görünür olmalıdır.
  • Araçta sızıntı kiti, göz duşu, yangın söndürücü ve kişisel koruyucular bulunmalıdır.
  • Taşıma belgeleri arasında Güvenlik Bilgi Formu, Taşıma Evrakı ve Acil Durum Talimatı yer almalıdır.

Örnek:
UN 1203 – Benzin (3 sınıfı, alevlenir sıvı).

6.8. Dökülme, Sızıntı ve Acil Durum Prosedürleri

Depolarda veya taşıma sırasında kimyasal dökülmesi/sızıntısı meydana gelirse aşağıdaki adımlar izlenmelidir (Yönetmelik m.11):

  1. Bölge derhal boşaltılmalı ve izole edilmelidir.
  2. Uygun KKD kullanılmadan müdahale edilmemelidir.
  3. Dökülme emici malzeme (örneğin vermikülit, kum) ile kontrol altına alınmalıdır.
  4. Atık, “Tehlikeli Atık Yönetmeliği” hükümlerine uygun biçimde bertaraf edilmelidir.
  5. Olay, İSG kayıtlarına işlenmeli ve neden analizi yapılmalıdır.

6.9. Depolama Alanlarında Etiket ve Uyarı İşaretleri

Depolarda kullanılan uyarı levhaları, TS ISO 7010 standardına uygun olmalıdır.
Örnekler:

  • Alev sembolü: Yanıcı madde uyarısı,
  • Kafatası sembolü: Toksik madde uyarısı,
  • Gaz tüpü sembolü: Basınçlı gaz,
  • Ağaç/balık sembolü: Çevre için tehlikeli madde.

Ayrıca, acil çıkış yönlendirmeleri ve yangın ekipmanlarının konumu görünür şekilde işaretlenmelidir.

6.10. Sonuç

Kimyasal maddelerin güvenli depolanması, etiketlenmesi ve taşınması; iş sağlığı, çevre güvenliği ve yasal uyumun kesiştiği bir alandır.
Bu süreçlerdeki bir ihmal, yalnızca çalışan sağlığını değil, aynı zamanda işletmenin yasal sorumluluğunu da doğrudan etkiler.

7. BÖLÜM: KİMYASAL MADDELERDE ACİL DURUM YÖNETİMİ VE MÜDAHALE PROSEDÜRLERİ

7.1. Giriş

Kimyasal maddelerle çalışılan her işyerinde, yangın, patlama, zehirli gaz sızıntısı veya dökülme gibi acil durumların ortaya çıkma riski her zaman vardır.
Bu nedenle önceden planlama, hızlı müdahale ve doğru koordinasyon hayati önem taşır.
Türkiye’de acil durum planlamasının yasal dayanağı, İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete: 18.06.2013) ile Çalışanların Kimyasal Etmenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik (m.11 ve m.13) hükümleridir.

7.2. Acil Durum Yönetiminin Yasal Temeli

İşveren, 6331 sayılı Kanun’un 11. maddesi uyarınca, acil durumları önceden değerlendirip gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.
Ayrıca Yönetmelik m.5 ve m.8 gereğince:

  • Acil durumları önceden tanımlamak,
  • Riskleri azaltmak,
  • Müdahale ekiplerini oluşturmak,
  • Düzenli tatbikatlar yapmak,
  • Acil durum planlarını belgelemek zorundadır.

7.3. Kimyasal Kaynaklı Acil Durumların Türleri

Kimyasallar, farklı fiziksel ve kimyasal özelliklerine bağlı olarak çeşitli acil durumlara neden olabilir:

  1. Yangın ve Patlama:
    • Alevlenebilir sıvı ve gazların tutuşması sonucu meydana gelir.
    • En yaygın nedenler: statik elektrik, sigara, açık alev, ekipman arızası.
  2. Zehirli Gaz veya Buhar Sızıntısı:
    • Amonyak, klor, hidrojen sülfür gibi gazlar ani zehirlenmelere yol açabilir.
  3. Kimyasal Dökülme ve Sızıntı:
    • Asit, baz veya solventlerin dökülmesi cilt yanığı, solunum hasarı veya çevre kirliliği oluşturur.
  4. Reaktif Maddelerin Kontrolsüz Tepkimesi:
    • Uygunsuz depolama veya sıcaklık artışı nedeniyle kimyasallar arasında tehlikeli reaksiyonlar gerçekleşebilir.
  5. Basınçlı Kap Patlamaları:
    • Gaz silindirleri veya reaktörlerde aşırı basınç birikimi sonucu.

7.4. Acil Durum Planının İçeriği

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik m.8 gereğince acil durum planında aşağıdaki unsurlar yer almalıdır:

  1. Risklerin Belirlenmesi:
    • Kullanılan kimyasalların özelliklerine göre olası senaryolar (yangın, sızıntı, patlama).
  2. Önleme ve Korunma Önlemleri:
    • Kimyasal depoların güvenliği, havalandırma, gaz dedektörleri, yangın söndürme sistemleri.
  3. Müdahale Organizasyonu:
    • Acil durum ekipleri: söndürme, kurtarma, ilkyardım ve tahliye ekipleri.
  4. İletişim ve Bildirim Prosedürleri:
    • İşyeri içi ve dışı bildirim zinciri (İtfaiye, AFAD, Çevre İl Müdürlüğü, OSGB).
  5. Tahliye Planı:
    • Çıkış yolları, toplanma noktaları, alternatif güzergâhlar.
  6. Eğitim ve Tatbikat Programı:
    • Her yıl en az bir kez tatbikat yapılması zorunludur (Yönetmelik m.13).

7.5. Kimyasal Dökülme veya Sızıntı Durumunda Müdahale

Yönetmelik m.11’e göre kimyasal dökülme veya sızıntı meydana geldiğinde şu adımlar izlenmelidir:

  1. Olayın Tanımlanması:
    • Hangi kimyasal döküldü? Miktarı ne kadar? Buhar veya gaz salınımı var mı?
  2. Alan Güvenliğinin Sağlanması:
    • Bölge boşaltılır, giriş-çıkış engellenir.
    • Yangın veya kıvılcım kaynakları kapatılır.
  3. Kişisel Koruyucu Donanım Kullanımı:
    • Müdahale ekibi, uygun maske, gözlük, eldiven ve koruyucu kıyafet giyer.
  4. Sızıntının Kontrol Altına Alınması:
    • Dökülme absorban malzemeyle (vermikülit, kil, kum) çevrilir.
    • Dökülen madde uygun kaplara aktarılır.
  5. Temizlik ve Bertaraf:
    • Kimyasal atık, Tehlikeli Atık Yönetmeliği hükümlerine uygun biçimde bertaraf edilir.
  6. Olayın Kaydı ve Bildirimi:
    • Olay sonrası rapor hazırlanır, işyeri kayıtlarına işlenir, gerekirse Çevre İl Müdürlüğü bilgilendirilir.

7.6. Kimyasal Yangınlarda Müdahale

Kimyasal yangınlara müdahale, sıradan yangınlardan farklıdır; çünkü yanlış söndürme maddesi kullanımı reaksiyonu şiddetlendirebilir.

Yönetmelik m.11/2’ye göre:
İşveren, “uygun yangın söndürme ekipmanı” bulundurmakla yükümlüdür.

Temel ilkeler:

  • Yangın kaynağına göre uygun söndürücü seçilmelidir:
    • Sınıf A: Katı maddeler (su, köpük, kuru kimyevi toz)
    • Sınıf B: Sıvılar (köpük, CO₂, kuru kimyevi toz)
    • Sınıf C: Gazlar (CO₂, kuru kimyevi toz)
    • Sınıf D: Metal yangınları (özel tozlar – sodyum klorür tozu vb.)
  • Su, reaktif metal yangınlarında (örneğin sodyum, potasyum) kesinlikle kullanılmamalıdır.
  • Yangınla mücadele ekibi kimyasal buharlara karşı solunum cihazı takmalıdır.

7.7. Zehirli Gaz Kaçaklarında Müdahale

Gaz kaçakları (örneğin amonyak, klor, hidrojen sülfür) anında tehlike oluşturur.
Bu durumlarda:

  • Bölge hemen tahliye edilir,
  • Gaz dedektörleriyle sızıntı kaynağı belirlenir,
  • Rüzgâr yönüne karşı hareket edilmez,
  • Solunum cihazı olmayan personel kesinlikle bölgeye girmemelidir,
  • Acil durum planında belirtilen kurumlara (İtfaiye, AFAD, 112) haber verilir.

Klor sızıntısı gibi durumlarda nötralizasyon için amonyaklı su veya sodyum tiosülfat çözeltileri kullanılabilir (GBF’ye göre).

7.8. İlk Yardım ve Tıbbi Müdahale

Yönetmelik m.12/2:

“Kimyasal maruziyet durumunda çalışan, derhal tıbbi değerlendirmeye alınır.”

Temel ilk yardım uygulamaları:

  • Soluma: Temiz havaya çıkarılır, gerekirse oksijen verilir.
  • Cilt teması: Etkilenen bölge bol suyla en az 15 dakika yıkanır.
  • Göz teması: Göz duşu istasyonunda sürekli su akışıyla yıkanır.
  • Yutma: Kusturulmaz; tıbbi yardım çağrılır.

Tüm olaylarda Güvenlik Bilgi Formu (GBF) üzerindeki “ilk yardım önlemleri” bölümü esas alınır.

7.9. Tatbikatlar ve Eğitimler

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik m.13 gereğince,
işveren yılda en az bir kez kimyasal acil durum tatbikatı yapmak zorundadır.

Tatbikatlarda şu senaryolar uygulanmalıdır:

  • Kimyasal dökülme ve sızıntı kontrolü,
  • Yangın tahliyesi,
  • Gaz kaçağı durumunda acil toplanma,
  • İlk yardım ve kurtarma uygulamaları.

Tatbikat sonuçları raporlanmalı, eksiklikler düzeltilmeli ve rapor 5 yıl süreyle saklanmalıdır.

7.10. Sonuç

Kimyasal maddelerle ilgili acil durum yönetimi, hazırlık – müdahale – iyileştirme döngüsüyle süreklilik arz eder.
Yasal düzenlemelere uygun biçimde hazırlanan planlar ve düzenli tatbikatlar, çalışanların refleks düzeyinde doğru hareket etmesini sağlar.
Bu da işyerinde yalnızca güvenliği değil, kurumsal dayanıklılığı da artırır.

8. BÖLÜM: KİMYASAL ATIK YÖNETİMİ VE ÇEVRESEL ETKİLERİN KONTROLÜ

8.1. Giriş

Kimyasal madde kullanımının doğal sonucu olarak ortaya çıkan atıklar, hem insan sağlığı hem de çevre açısından yüksek risk taşır.
Bu nedenle, kimyasal atıkların yönetimi yalnızca iş sağlığı konusu değil; aynı zamanda çevre koruma yükümlülüğüdür.

Yasal dayanaklar;

  • 2872 sayılı Çevre Kanunu (m.8, m.11, m.12),
  • Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği (Resmî Gazete: 14.03.2005),
  • Atık Yönetimi Yönetmeliği (Resmî Gazete: 02.04.2015),
  • Çalışanların Kimyasal Etmenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik (m.13) hükümleridir.

8.2. Kimyasal Atık Kavramı

Atık Yönetimi Yönetmeliği m.4/ğ hükmüne göre:

“Atık, üretim veya kullanım sonucu ortaya çıkan, atılmak istenen ya da atılması gereken her türlü madde veya malzemedir.”

Kimyasal atıklar, özelliklerine göre üç temel grupta incelenir:

  1. Tehlikeli Atıklar:
    • Patlayıcı, yanıcı, toksik, mutajenik, kanserojen veya çevre için zararlı kimyasallar.
    • Örneğin: çözücüler, ağır metal bileşikleri, pestisit kalıntıları, asit-baz atıkları.
  2. Tehlikesiz Kimyasal Atıklar:
    • İnsan sağlığı ve çevre üzerinde ciddi etkisi olmayan, ancak yönetilmesi gereken maddeler (örneğin sulu tuz çözeltileri).
  3. Özel Nitelikli Atıklar:
    • Tıbbi, radyoaktif veya asbest içeren kimyasal atıklar; özel bertaraf yöntemleri gerektirir.

8.3. Atık Yönetiminin Temel İlkeleri

Atık Yönetimi Yönetmeliği m.5’e göre kimyasal atık yönetimi şu temel ilkelere dayanır:

  1. Atığın kaynağında azaltılması (önleme),
  2. Atığın geri kazanımı veya yeniden kullanımı,
  3. Atığın güvenli şekilde bertarafı,
  4. Kirleten öder ilkesi,
  5. Tehlikeli atıkların izlenebilirliği.

İşveren, bu ilkeleri esas alarak işyerinde bir Atık Yönetim Planı oluşturmak zorundadır.

8.4. Atıkların Sınıflandırılması ve Etiketlenmesi

Atıklar, Atık Yönetimi Yönetmeliği Ek-IV’te yer alan Avrupa Atık Kataloğu (EAK) kodlarına göre sınıflandırılır.

Örneğin:

  • 14 06 03 – Diğer çözücü karışımları,
  • 06 01 06* – Diğer asitler (tehlikeli atık),
  • 08 01 11* – Atık boya ve vernik çözücüleri (tehlikeli atık).

Tehlikeli atıklar, üzerinde şu bilgileri taşıyan etiketlerle tanımlanır:

  • Atık adı ve EAK kodu,
  • Tehlike piktogramları (örneğin alev, kafatası, çevre sembolü),
  • Üretim tarihi,
  • Üretici firma adı ve iletişim bilgileri,
  • Depolama ve taşıma uyarıları.

Etiketler, silinmez ve Türkçe olmalıdır (Yönetmelik m.13/3).

8.5. Geçici Depolama Kuralları

Kimyasal atıkların işyerinde uzun süreli tutulması yasaktır.
Atık Yönetimi Yönetmeliği m.11/2 gereği, tehlikeli atıklar en fazla 180 gün süreyle işyerinde geçici depolanabilir.

Depolama koşulları:

  1. Zemin geçirimsiz ve sıvı sızdırmaz olmalıdır.
  2. Farklı özellikteki atıklar ayrı bölmelerde tutulmalıdır.
  3. Raflar ve kaplar kimyasala dayanıklı malzemeden olmalıdır.
  4. Dökülmelere karşı emici malzeme ve ikincil kaplama (secondary containment) bulunmalıdır.
  5. Depo girişinde “Tehlikeli Atık Alanı” uyarı levhası asılmalıdır.
  6. Yangın söndürme ve göz duşu sistemi aktif halde olmalıdır.

8.6. Atıkların Toplanması ve Taşınması

Atıklar, lisanslı firmalar tarafından taşınmak zorundadır.
Atık Yönetimi Yönetmeliği m.24 gereği:

  • Her taşıma işleminde Ulusal Atık Taşıma Formu (UATF) düzenlenir.
  • Form, atığın üreticisinden nihai bertaraf tesisine kadar geçen her aşamada imzalanır.
  • UATF kayıtları 5 yıl süreyle saklanmalıdır.

Taşıma sırasında araçlar, ADR (Tehlikeli Malların Karayoluyla Taşınması) standartlarına uygun olmalıdır.
Araçlarda uygun ambalaj, etiket ve acil müdahale kiti bulunmalıdır.

8.7. Geri Kazanım ve Bertaraf

Atıkların bertaraf önceliği, çevreye etkisine göre belirlenir.
Atık Yönetimi Yönetmeliği Ek-IIA ve Ek-IIB kapsamında yer alan işlemler:

Geri kazanım yöntemleri:

  • R1: Enerji geri kazanımı,
  • R2: Solvent geri dönüşümü,
  • R3: Organik madde geri kazanımı,
  • R4: Metal bileşenlerinin geri kazanımı.

Bertaraf yöntemleri:

  • D9: Fiziksel veya kimyasal arıtma,
  • D10: Yakma (enerji geri kazanımlı veya doğrudan),
  • D12: Sürekli depolama (tehlikeli atık düzenli depolama tesisi).

Kimyasal atıklar yakma tesislerinde veya tehlikeli atık bertaraf merkezlerinde işlenmelidir; kanalizasyona veya toprağa verilmesi kesinlikle yasaktır (Çevre Kanunu m.8).

8.8. Çevresel Etkilerin Kontrolü

Kimyasal atık yönetimi aynı zamanda çevresel izleme faaliyetlerini de içerir.
Atık Yönetimi Yönetmeliği m.12 uyarınca;

  • Hava, su ve toprak kontaminasyonu önlenmelidir.
  • Atık depoları düzenli olarak sızıntı kontrolüne tabi tutulur.
  • Atık su çıkışları analiz edilerek Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği sınır değerleriyle karşılaştırılır.

Ayrıca, tehlikeli kimyasal atık üreten işletmeler yıllık olarak Çevre Bilgi Sistemi (ÇBS) üzerinden beyan yapmak zorundadır.

8.9. İşveren ve Çalışan Sorumlulukları

İşverenin yükümlülükleri (Yönetmelik m.5 ve m.13):

  • Atık yönetim planı hazırlamak,
  • Çalışanları atık yönetimi konusunda eğitmek,
  • Lisanssız taşıma veya bertaraf işlemi yaptırmamak,
  • Atık kayıtlarını tutmak ve denetimlerde sunmak.

Çalışanların yükümlülükleri (6331 m.19):

  • Atıkları ayrıştırmak ve karıştırmamak,
  • Atık kaplarını doğru şekilde etiketlemek,
  • Tehlikeli atık dökülmelerini derhal bildirmek,
  • Kişisel koruyucu donanımları kullanmak.

8.10. Sonuç

Kimyasal atık yönetimi, hem çevresel sürdürülebilirliğin hem de iş sağlığı ve güvenliğinin bir gereğidir.
Etkin bir atık yönetimi sistemi;

  • İş kazalarını,
  • Çevre kirliliğini,
  • Yasal yaptırımları önler.

Bu süreç, yalnızca teknik uygulamalardan ibaret değildir; aynı zamanda kurumsal sorumluluk bilincinin ve çevre etiğinin göstergesidir.

9. BÖLÜM: KİMYASAL MADDELERLE ÇALIŞANLARIN EĞİTİMİ VE BİLGİLENDİRİLMESİ

9.1. Giriş

Kimyasal risklerin etkin yönetimi yalnızca teknik önlemlerle değil, çalışanların bilinçli katılımı ile mümkündür.
Çalışanlar, kullandıkları kimyasalların tehlikelerini anlamadıkları sürece, en gelişmiş mühendislik sistemleri bile sınırlı koruma sağlayabilir.

Bu nedenle Türk mevzuatı, kimyasallarla çalışan personelin eğitimi, bilgilendirilmesi ve katılımını yasal bir zorunluluk olarak düzenlemiştir.
Temel dayanaklar:

  • 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (m.16, m.17 ve m.19),
  • Çalışanların Kimyasal Etmenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik (m.14–m.15),
  • Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete: 15.05.2013).

9.2. Yasal Çerçeve

İSG Kanunu m.17 hükmü:

“İşveren, çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili gerekli eğitimin verilmesini sağlar. Eğitim, çalışan işe başlamadan önce, iş değişikliğinde veya yeni teknoloji uygulandığında tekrarlanır.”

Kimyasal Etmenler Yönetmeliği m.14:

“İşveren, çalışanların kimyasal madde riskleri hakkında bilgilendirilmesini ve uygun şekilde eğitilmesini sağlamakla yükümlüdür.”

Dolayısıyla eğitim yalnızca bir bilgilendirme süreci değil; mevzuatla tanımlanmış, belgelenmesi gereken bir yükümlülüktür.

9.3. Eğitimin Amacı

Eğitimlerin temel amacı, çalışanların:

  • Kimyasalların fiziksel ve sağlıkla ilgili tehlikelerini tanıması,
  • Doğru koruyucu önlemleri uygulayabilmesi,
  • Acil durumlarda doğru davranış sergilemesi,
  • Kendi ve çalışma arkadaşlarının güvenliğini korumasıdır.

Bu bilinç düzeyi, işyerinde güvenlik kültürünün oluşmasını sağlar.

9.4. Eğitimlerin Kapsamı

Yönetmelik m.14/2 uyarınca, kimyasallarla ilgili eğitimler aşağıdaki konuları kapsamalıdır:

  1. Kimyasal maddelerin sağlık ve güvenlik üzerindeki etkileri,
  2. Maruziyet yolları (solunum, cilt, sindirim),
  3. Maruziyet sınır değerleri ve ölçüm sonuçları,
  4. Güvenlik Bilgi Formlarının (GBF) okunması ve yorumlanması,
  5. Etiketleme sistemi (GHS/CLP piktogramları),
  6. Depolama, taşıma ve bertaraf kuralları,
  7. Acil durum, yangın, dökülme ve sızıntı prosedürleri,
  8. İlk yardım önlemleri,
  9. Kişisel koruyucu donanımların (KKD) seçimi ve doğru kullanımı,
  10. İşyerine özel kimyasal maddeler ve bunların güvenli kullanım talimatları.

9.5. Eğitimin Zamanı ve Sıklığı

İSG Eğitimleri Yönetmeliği m.11 gereğince eğitimler:

  • İşe girişte (başlangıç eğitimi),
  • İş veya görev değişikliğinde,
  • Yeni kimyasal madde kullanıma alındığında,
  • İş kazası, maruziyet veya acil durum sonrasında,
  • Belirli aralıklarla periyodik olarak verilmelidir.

Kimyasallarla çalışan personel için bu periyot en geç yılda bir kez olmalıdır.

9.6. Eğitimin Belgelendirilmesi

Yönetmelik m.14/4’e göre, her eğitim sonunda çalışanlara katılım belgesi verilmelidir.
Bu belgelerde;

  • Eğitimin konusu,
  • Tarihi ve süresi,
  • Eğitimi veren kişinin adı, unvanı ve imzası,
  • Katılımcı listesi yer almalıdır.

Belgeler, işyerinde en az 15 yıl süreyle saklanmalı ve denetimlerde ibraz edilmelidir.

9.7. Çalışanların Bilgilendirilmesi

Eğitimle birlikte, işverenin ayrıca çalışanlara yazılı veya görsel bilgilendirme yapma yükümlülüğü vardır (Yönetmelik m.15).

Bilgilendirme konuları:

  • Kimyasalların tehlike etiketleri,
  • GBF’lerin erişim yerleri,
  • Ölçüm sonuçları ve maruziyet raporları,
  • Alınan önlemler ve KKD kullanımı,
  • Acil durum planındaki görevler.

Bu bilgiler çalışma alanlarında görünür şekilde (örneğin pano, broşür, afiş) sunulmalıdır.

9.8. Eğitim Yöntemleri

Eğitimler, yalnızca teorik değil; uygulamalı ve işyeri koşullarına özel olmalıdır.

Etkin yöntemler:

  • Sunum ve anlatım,
  • Görsel materyaller (video, simülasyon, poster),
  • Uygulamalı eğitim (KKD giyme, dökülme müdahalesi, göz duşu kullanımı),
  • Saha gezisi ve uygulama tatbikatı,
  • Değerlendirme testleri (öğrenme düzeyini ölçmek için).

Eğitim, çalışanların eğitim seviyesine ve görevine uygun şekilde uyarlanmalıdır (örneğin laboratuvar personeline detaylı kimyasal toksisite eğitimi).

9.9. Çalışanların Katılımı

6331 sayılı Kanun m.18 uyarınca, işveren çalışanların İSG faaliyetlerine aktif katılımını sağlamak zorundadır.
Bu kapsamda çalışanlar:

  • Risk değerlendirmesi çalışmalarına dahil edilmeli,
  • Kullanılan kimyasallar hakkında görüş bildirebilmeli,
  • Uygunsuzlukları veya tehlikeli durumları bildirme hakkına sahip olmalıdır.

İşveren, bu bildirimleri dikkate almak ve gerekli düzeltmeleri yapmakla yükümlüdür.

9.10. Eğitimden Elde Edilen Kazanımlar

Kimyasallarla ilgili düzenli ve etkili eğitimlerin işletmeye sağladığı başlıca faydalar şunlardır:

  • Maruziyet kaynaklarının erken fark edilmesi,
  • İş kazalarının ve meslek hastalıklarının azalması,
  • KKD kullanım oranının artması,
  • Güvenlik kültürünün kurum genelinde yayılması,
  • Yasal uyumluluğun sağlanması ve idari yaptırımlardan korunma.

9.11. Sonuç

Eğitim ve bilgilendirme, kimyasal güvenlik yönetiminin “insan odaklı” bileşenidir.
Teknik sistemler, donanımlar ve prosedürler ancak bilinçli çalışanlarla etkin hale gelir.
İşverenler, bu bilinç düzeyini sürdürülebilir kılmak için eğitimleri bir formalite değil, yaşayan bir süreç olarak yürütmelidir.

10. BÖLÜM: KİMYASAL MADDELERİN SAĞLIK ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ VE SAĞLIK GÖZETİMİ UYGULAMALARI

10.1. Giriş

Kimyasal maddelerle çalışan bireyler, farkında olmadan kısa veya uzun vadeli sağlık risklerine maruz kalabilirler.
Bu etkiler, kimyasalın türüne, maruziyet süresine, temas yoluna ve kişinin fizyolojik özelliklerine bağlı olarak değişir.
Türkiye’de bu alandaki koruyucu çerçeve, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (m.15) ve Çalışanların Kimyasal Etmenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik (m.12) hükümleriyle belirlenmiştir.

Bu bölümde kimyasal maddelerin insan sağlığı üzerindeki etkileri, biyolojik izleme esasları ve işyeri hekimince yürütülmesi gereken sağlık gözetimi uygulamaları açıklanmaktadır.

10.2. Kimyasal Maddelerin Etki Türleri

Kimyasal maddeler, insan sağlığı üzerinde iki temel etki biçimi gösterir: akut (ani) ve kronik (süreğen).

  1. Akut Etkiler:
    • Kısa süreli, yüksek dozda maruziyet sonucunda ortaya çıkar.
    • Belirtiler genellikle dakikalar veya saatler içinde gözlenir.
    • Örnekler: asit yanığı, klor gazı inhalasyonu, amonyak buharı etkisi.
  2. Kronik Etkiler:
    • Uzun süreli, düşük dozda maruziyet sonucu gelişir.
    • Etkiler haftalar, aylar hatta yıllar sonra ortaya çıkar.
    • Örnekler: kurşun birikimi sonucu anemi, benzen maruziyeti sonucu lösemi, asbestle ilişkili akciğer kanseri.

10.3. Kimyasal Maddelerin Sağlık Üzerindeki Başlıca Etki Mekanizmaları

1. Solunum Sistemi Üzerine Etkiler:
Kimyasal buhar, toz ve dumanlar; solunum yollarında tahriş, bronşit, astım veya fibrozis oluşturabilir.

  • Silika tozu: silikozis,
  • Asbest lifleri: asbestozis ve akciğer kanseri,
  • Amonyak: üst solunum yolu ödemi.

2. Cilt ve Göz Üzerine Etkiler:

  • Asit ve bazlar: kimyasal yanıklar,
  • Organik çözücüler: ciltte yağ tabakasını çözer, dermatit oluşturur,
  • Formaldehit ve epoksi reçineleri: alerjik kontakt dermatit,
  • Gözlerde asit sıçraması: kornea hasarı veya körlük.

3. Sinir Sistemi Üzerine Etkiler:

  • Kurşun, cıva, mangan, organik çözücüler merkezi sinir sisteminde toksik etki gösterir.
  • Belirtiler: baş ağrısı, koordinasyon bozukluğu, refleks kaybı, nöbetler.

4. Kan ve Dolaşım Sistemi Üzerine Etkiler:

  • Benzen ve türevleri: kemik iliği baskılanması, aplastik anemi, lösemi.
  • Karbon monoksit: hemoglobine bağlanarak oksijen taşınmasını engeller.

5. Karaciğer ve Böbrek Üzerine Etkiler:

  • Karaciğer: trikloretilen, karbon tetraklorür gibi solventler hepatotoksiktir.
  • Böbrek: kadmiyum, kurşun, etilen glikol nefrotoksisite yapar.

6. Üreme Sistemi Üzerine Etkiler:

  • Bazı kimyasallar spermatogenez veya ovulasyon sürecini bozar.
  • Kurşun, toluen, glikol eterler teratojen veya embriyotoksik etki gösterebilir.

7. Kanserojen, Mutajen ve Teratojen Etkiler:

  • Kanserojen: Kanser oluşumuna neden olan madde (örneğin benzen, arsenik, vinil klorür).
  • Mutajen: Genetik yapıda kalıcı değişiklik yaratan madde.
  • Teratojen: Gebelikte fetüse zarar veren madde (örneğin toluen, civa bileşikleri).

Bu tür kimyasallar, Kanserojen veya Mutajen Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete: 06.08.2013) kapsamında ayrıca düzenlenmiştir.

10.4. Biyolojik İzleme ve Tıbbi Değerlendirme

Yönetmelik m.12/2:

“İşyeri hekimi, çalışanların kimyasal maruziyetine bağlı sağlık risklerini izlemek amacıyla biyolojik izleme yapabilir.”

Biyolojik izleme, kimyasalın ya da metabolitinin çalışanın vücut sıvılarında (kan, idrar, nefes havası) ölçülmesidir.

Örnek göstergeler:

  • Kurşun (kan düzeyi): < 40 µg/dL olmalıdır,
  • Benzen maruziyeti: S-fenilmerkaptürik asit (idrarda),
  • Toluene maruziyet: Hippürik asit (idrarda),
  • Civa: Kanda < 5 µg/L,
  • Karbonmonoksit: Karboksihemoglobin düzeyi < %3.

Sonuçlar, mesleki maruziyet sınır değerleriyle karşılaştırılır; yüksek çıkması halinde çalışan tıbbi değerlendirmeye alınır.

10.5. Sağlık Gözetiminin Aşamaları

Sağlık gözetimi, işyeri hekiminin sorumluluğunda yürütülür ve üç temel aşamadan oluşur:

  1. İşe Giriş Muayenesi (Yönetmelik m.12/1):
    • Çalışanın işe uygunluğu, geçmiş hastalık öyküsü, önceki maruziyetleri değerlendirilir.
    • Gerekli kan testleri ve solunum fonksiyon testleri yapılır.
  2. Periyodik Muayeneler:
    • Kimyasalla temas eden çalışanlar için yılda en az bir kez yapılmalıdır.
    • Gerekirse biyolojik testler (kan/idrarda ağır metal düzeyleri) tekrarlanır.
  3. İş Değişikliği veya İşten Ayrılma Muayenesi:
    • Kimyasal ortamlardan ayrılan çalışanlarda, olası geç etkilerin erken tespiti amaçlanır.

Tüm sonuçlar, Çalışan Sağlık Dosyası’na işlenir ve en az 15 yıl süreyle saklanır (Yönetmelik m.12/5).

10.6. Riskli Gruplar ve Duyarlılık Faktörleri

Aynı düzeyde kimyasal maruziyete rağmen bireyler arasında farklı etkiler gözlenebilir.
Bu durum, kişisel duyarlılık farklarından kaynaklanır.

Riskli gruplar:

  • Gebe veya emziren kadınlar,
  • Kronik karaciğer/böbrek hastaları,
  • Alerjik veya solunum hastalığı olanlar,
  • Sigara, alkol veya ilaç kullananlar,
  • Yaşlı ve genç çalışanlar.

Kadın Çalışanların Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik ve Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartları Hakkında Yönetmelik bu gruplara özel koruma sağlar.

10.7. Meslek Hastalıkları

Kimyasal maddeler kaynaklı meslek hastalıkları, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Meslek Hastalıkları Listesi (Ek-2) kapsamında değerlendirilir.

Başlıca kimyasal kaynaklı meslek hastalıkları:

  • Kurşun zehirlenmesi (plumbizm),
  • Civa zehirlenmesi (hidrargirizm),
  • Benzen ve türevleri ile lösemi,
  • Asbestozis, silikozis, talkozis,
  • Pestisit zehirlenmeleri,
  • Krom bileşikleri ile burun septum perforasyonu.

Bu hastalıkların tanısı yalnızca meslek hastalıkları hastanelerinde konulabilir.

10.8. İşverenin Sağlık Gözetimi Sorumlulukları

Yönetmelik m.12 uyarınca işverenin sorumlulukları:

  1. Çalışanları düzenli sağlık gözetimine tabi tutmak,
  2. Gerekli biyolojik testleri yaptırmak,
  3. Sağlık verilerini gizlilik esasına göre saklamak,
  4. Maruziyetin sınır değerleri aşması durumunda çalışanı bilgilendirmek,
  5. Çalışanın işe uygunluğunu işyeri hekimi görüşü doğrultusunda belirlemek.

10.9. İşyeri Hekiminin Görevleri

İşyeri hekimi, kimyasal risklerin sağlık yönünden izlenmesinde kilit konumdadır.
Görevleri:

  • Kimyasal maruziyetleri değerlendirmek,
  • Sağlık muayenelerini planlamak,
  • Ölçüm sonuçlarını yorumlamak,
  • Gerekirse biyolojik izleme talep etmek,
  • Maruziyetin azaltılması konusunda işverene öneriler sunmak.

Ayrıca işyeri hekimi, her çalışan için kişisel sağlık dosyası oluşturur ve gerektiğinde bu dosyayı meslek hastalıkları merkezine iletir.

10.10. Sonuç

Kimyasal maddelerin sağlık üzerindeki etkileri çoğu zaman geri dönüşsüz olabileceği için, sağlık gözetimi yalnızca koruyucu değil, aynı zamanda erken uyarı sistemi niteliğindedir.
Etkili bir sağlık gözetimi programı;

  • Çalışanların biyolojik güvenliğini,
  • İşverenin yasal sorumluluklarını,
  • Kurumun sürdürülebilirliğini korur.

11. BÖLÜM: KİMYASAL GÜVENLİK YÖNETİM SİSTEMİ VE MEVZUATLA UYUMLU KURUMSAL UYGULAMA MODELİ

11.1. Giriş

Kimyasal risklerin yönetimi, yalnızca bireysel önlemlerle sürdürülebilecek bir süreç değildir; kurumsal ölçekte sistematik bir yapı gerektirir.
Bu yapı, “Kimyasal Güvenlik Yönetim Sistemi (KGS)” olarak adlandırılır ve Türkiye’deki yasal temeli 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, Çalışanların Kimyasal Etmenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik ve çevre mevzuatındaki ilgili düzenlemelere dayanır.

KGS, işyerlerinde kimyasal risklerin tanımlanmasından bertarafa kadar tüm sürecin belgelendirilebilir, izlenebilir ve denetlenebilir şekilde yürütülmesini sağlar.

11.2. Kimyasal Güvenlik Yönetim Sisteminin Amacı

KGS’nin temel amacı, kimyasalların yaşam döngüsü boyunca (satın alma – depolama – kullanım – atık)

  • Risklerin sistematik olarak kontrol edilmesi,
  • Yasal mevzuata tam uyumun sağlanması,
  • Çalışan sağlığı ve çevrenin korunmasıdır.

Bu sistem, ISO 45001 (İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi) ve ISO 14001 (Çevre Yönetim Sistemi) standartlarıyla entegre biçimde çalışabilir.

11.3. Yasal Dayanak ve Kurumsal Yükümlülükler

KGS’nin oluşturulmasında esas alınması gereken yasal düzenlemeler:

  1. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
    • m.4: İşverenin genel yükümlülüğü,
    • m.10: Risk değerlendirmesi,
    • m.15: Sağlık gözetimi,
    • m.30: Özel yönetmeliklerin uygulanması.
  2. Çalışanların Kimyasal Etmenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik
    • m.5: Önleme yükümlülüğü,
    • m.6: Risk değerlendirmesi,
    • m.8–m.12: Ölçüm, izleme ve sağlık gözetimi,
    • m.14–m.15: Eğitim ve bilgilendirme.
  3. Atık Yönetimi ve Çevre Mevzuatı
    • 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bağlı yönetmelikler.

Bu hükümler uyarınca işveren, kimyasal güvenliği yönetim sistemini işyeri ölçeğinde kurmak, yürütmek ve sürdürmek zorundadır.

11.4. Sistem Bileşenleri

Kimyasal Güvenlik Yönetim Sistemi beş temel bileşenden oluşur:

  1. Politika ve Taahhüt:
    • Üst yönetim, kimyasal güvenliğe ilişkin kurumsal politika oluşturur.
    • Politika, çalışanlara duyurulur ve sürekli gözden geçirilir.
  2. Planlama:
    • Kimyasal envanterin oluşturulması,
    • Risk değerlendirmesi ve maruziyet ölçümleri,
    • Eğitim, acil durum planı, sağlık gözetimi ve atık yönetimi planlarının hazırlanması.
  3. Uygulama:
    • Teknik ve organizasyonel önlemlerin devreye alınması,
    • KKD temini, depolama düzenlemeleri, havalandırma sistemlerinin kurulması.
  4. Kontrol ve İzleme:
    • Periyodik ölçümler, iç denetimler, uygunsuzluk raporları.
  5. Gözden Geçirme ve İyileştirme:
    • Yönetim tarafından yılda en az bir kez sistemin etkinliği değerlendirilir.

11.5. Kimyasal Envanter Yönetimi

Yönetmelik m.6/1 gereği, işveren işyerinde bulunan tüm kimyasalların listesini oluşturmalıdır.
Bu Kimyasal Envanter Listesi, aşağıdaki bilgileri içermelidir:

  • Kimyasalın adı, CAS numarası, tedarikçi bilgileri,
  • Kullanım amacı ve miktarı,
  • Tehlike sınıfı (yanıcı, toksik, aşındırıcı vb.),
  • GBF referans numarası,
  • Depolama yeri ve maruziyet düzeyi.

Envanter yılda en az bir kez güncellenmeli; yeni kimyasal kullanıma alındığında listeye derhal eklenmelidir.

11.6. Kimyasal Güvenlik Bilgi Yönetimi

KGS’nin dijital bir bileşeni olarak Kimyasal Güvenlik Bilgi Sistemi (KGBS) kurulabilir.
Bu sistemde:

  • Tüm Güvenlik Bilgi Formları (GBF) elektronik ortamda tutulur,
  • Etiket ve maruziyet verileri kaydedilir,
  • Risk değerlendirmesi sonuçları ve ölçüm raporları saklanır,
  • Erişim yetkileri belirlenir (örneğin: mühendis, laborant, işyeri hekimi).

Bu uygulama, izlenebilirlik ve şeffaflık ilkelerini güçlendirir.

11.7. Denetim ve Uyum Mekanizmaları

KGS’nin etkinliği, düzenli olarak iç ve dış denetimlerle ölçülür.

İç denetim:

  • İş güvenliği uzmanı, çevre mühendisi ve işyeri hekimi tarafından yılda en az bir kez yapılır.
  • Uygunsuzluklar raporlanır, düzeltici-önleyici faaliyet (DÖF) planı hazırlanır.

Dış denetim:

  • Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı iş müfettişleri,
  • Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı denetçileri tarafından yürütülür.

Denetim sonuçları, kurumun Kimyasal Güvenlik Yönetim Defteri’ne kaydedilir.

11.8. İşyeri Organizasyonunda Sorumluluk Dağılımı

KGS’nin başarılı olabilmesi için görev ve yetkiler açıkça tanımlanmalıdır.

Görev

Sorumlu

Temel Yükümlülük

Üst Yönetim

İşveren veya Genel Müdür

Politika oluşturma, kaynak tahsisi

İSG Kurulu

İşveren temsilcisi, işyeri hekimi, İSG uzmanı, çalışan temsilcisi

Planlama ve denetim

İşyeri Hekimi

Sağlık gözetimi ve biyolojik izleme

İş Güvenliği Uzmanı

Risk değerlendirmesi, ölçüm planlaması

Çalışan Temsilcisi

Geri bildirim ve katılım

Depo / Üretim Sorumlusu

Kimyasal kayıtları ve etiketleme

Bu yapı, İSG Kurulları Hakkında Yönetmelik (m.6) ile uyumlu olmalıdır.

11.9. Performans Göstergeleri

KGS’nin başarısı yalnızca denetim sonuçlarıyla değil, performans göstergeleriyle de ölçülür.

Ana göstergeler:

  • Kimyasal kaynaklı iş kazası sayısı,
  • Maruziyet ölçüm sonuçlarının limitlere göre dağılımı,
  • KKD kullanım oranı,
  • Eğitim katılım oranı,
  • Atık geri kazanım yüzdesi,
  • Denetimlerde tespit edilen uygunsuzluk sayısı.

Bu veriler, yıllık İSG Performans Raporu içinde değerlendirilmelidir.

11.10. Kurumsal İyileştirme ve Sürdürülebilirlik

KGS, “planla – uygula – kontrol et – önlem al” (PUKÖ) döngüsüne dayalı bir sürekli iyileştirme sistemidir.
Yönetim, her yıl yapılan denetim ve raporlamalar sonucunda:

  • Yeni hedefler belirler,
  • Risk önceliklerini günceller,
  • Eğitim programlarını yeniler,
  • Yatırım planlarını bu doğrultuda şekillendirir.

Kimyasal güvenlik, bu yaklaşım sayesinde süreklilik arz eden bir yönetim fonksiyonu haline gelir; geçici bir proje olmaktan çıkar.

11.11. Sonuç

Kimyasal Güvenlik Yönetim Sistemi, işyerinde risklerin yalnızca kontrolünü değil, bilimsel temelde yönetimini sağlar.
Mevzuata dayalı bu sistem;

  • Çalışan sağlığını korur,
  • Çevreye verilen zararı azaltır,
  • Kurumsal itibarı güçlendirir,
  • Yasal uyumsuzluk riskini ortadan kaldırır.

12. BÖLÜM: KİMYASAL GÜVENLİĞİN DENETİMİ, RAPORLANMASI VE HUKUKİ SORUMLULUKLAR

12.1. Giriş

Kimyasal risklerin yönetimi yalnızca teknik önlem ve kurumsal süreçlerle sınırlı değildir;
mevzuat, bu sürecin denetlenmesini, raporlanmasını ve ihlaller halinde sorumlulukların belirlenmesini de zorunlu kılar.
Bu son bölüm, Türkiye’de kimyasal güvenliğin denetim mekanizmalarını, işveren ve çalışan sorumluluklarını, hukuki yaptırımları ve raporlama esaslarını kapsamaktadır.

12.2. Yasal Çerçeve

Kimyasal güvenliğin denetimi ve hukuki sorumluluklar, aşağıdaki temel mevzuat hükümlerine dayanır:

  1. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
    • m.4: İşverenin genel yükümlülükleri,
    • m.10: Risk değerlendirmesi,
    • m.15: Sağlık gözetimi,
    • m.25: İdari para cezaları,
    • m.26: Uygulama ve denetim esasları.
  2. Çalışanların Kimyasal Etmenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik
    • m.13: Kayıt, raporlama ve bilgilendirme yükümlülüğü,
    • m.14–15: Eğitim ve bilgilendirme,
    • m.16: Denetim ve yaptırımlar.
  3. 2872 sayılı Çevre Kanunu
    • m.8–12: Tehlikeli kimyasalların çevreye salınmasının yasaklanması,
    • m.20: Çevre kirliliği halinde uygulanacak cezalar.

Bu mevzuat birlikte değerlendirildiğinde, kimyasal güvenliğin ihlali yalnızca idari para cezası değil; çevre, iş sağlığı ve ceza hukuku kapsamında da yaptırım doğurabilir.

12.3. Denetim Mekanizması

6331 sayılı Kanun m.24 uyarınca, işyerlerinde kimyasal güvenliğe ilişkin denetimler Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı müfettişleri tarafından yapılır.

Denetim türleri:

  1. Planlı Denetimler: Bakanlık tarafından yıllık denetim programına göre yapılır.
  2. Şikâyet Üzerine Denetimler: Çalışan veya üçüncü kişiler tarafından yapılan başvurular üzerine yürütülür.
  3. Kaza veya Olay Sonrası Denetimler: Kimyasal kazalar veya maruziyet olaylarından sonra yapılır.

Denetim kapsamı:

  • Risk değerlendirmesi raporları,
  • Ölçüm ve analiz sonuçları,
  • Kimyasal envanter ve GBF kayıtları,
  • Eğitim ve sağlık gözetimi belgeleri,
  • Acil durum planları ve tatbikat raporları.

Denetim sonunda uygunsuzluk tespit edilirse, müfettiş tarafından düzeltici faaliyet süresi verilir.
Bu süre içinde önlem alınmazsa işyerinin faaliyeti durdurulabilir (Kanun m.25/1).

12.4. Raporlama ve Belgelendirme Yükümlülüğü

Yönetmelik m.13 hükmüne göre:

“İşveren, kimyasal risk değerlendirmesi, maruziyet ölçümleri, sağlık gözetimi ve alınan önlemlerle ilgili belgeleri kayıt altına almak ve denetimlerde ibraz etmekle yükümlüdür.”

Bu kapsamda hazırlanması gereken temel dokümanlar:

  1. Kimyasal Risk Değerlendirme Raporu
    • Kullanılan kimyasallar, maruziyet yolları, risk sınıflandırması ve alınan önlemler.
  2. Ölçüm ve Analiz Raporları
    • Ortam ve biyolojik ölçüm sonuçları, sınır değer karşılaştırmaları.
  3. Eğitim Kayıtları
    • Katılım listeleri, eğitim içerikleri, tarih ve süre bilgileri.
  4. Sağlık Gözetimi Dosyaları
    • İşyeri hekimi tarafından oluşturulan bireysel sağlık kayıtları.
  5. Acil Durum Tatbikat Raporları
    • Tatbikat senaryosu, ekip listesi, sonuç değerlendirmesi.

Bu belgeler en az 15 yıl, kanserojen veya mutajen maddelerle çalışılıyorsa 40 yıl süreyle saklanmalıdır (Yönetmelik m.12/5).

12.5. İşverenin Hukuki Sorumlulukları

İşveren, 6331 sayılı Kanun m.4 gereğince çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür.
Kimyasal güvenlik kapsamında işverenin başlıca yükümlülükleri:

  1. Risk değerlendirmesini yapmak ve güncel tutmak,
  2. Maruziyeti önlemek için teknik ve organizasyonel tedbirleri almak,
  3. Eğitim ve sağlık gözetimini sağlamak,
  4. Kimyasal kazalara karşı acil durum planı hazırlamak,
  5. Denetimlerde gerekli bilgi ve belgeleri sunmak.

İhlal durumunda:

  • İdari para cezası,
  • Faaliyetin durdurulması,
  • Tazminat sorumluluğu,
  • Ceza hukuku kapsamında taksirle yaralama veya ölüm halinde adli sorumluluk doğabilir.

12.6. Çalışanların Hukuki Sorumlulukları

6331 sayılı Kanun m.19 çalışanlara da açık yükümlülükler getirir:

  • İSG kurallarına uymak,
  • KKD’leri talimatlara uygun kullanmak,
  • Uygunsuzlukları amirine veya iş güvenliği uzmanına bildirmek,
  • Eğitimlere katılmak,
  • Kimyasalları talimat dışında kullanmamak.

Bu yükümlülüklere uymayan çalışan, disiplin işlemleriyle karşılaşabilir.

12.7. Cezai ve İdari Yaptırımlar

6331 sayılı Kanun m.26 uyarınca kimyasal güvenlik ihlallerine yönelik idari para cezaları (2025 yılı yeniden değerleme oranına göre):

İhlal Konusu

İdari Para Cezası (TL)

Hukuki Dayanak

Risk değerlendirmesi yapılmaması

17.500

m.10

Maruziyet ölçümü yaptırılmaması

12.500

m.8, Yönetmelik m.8

Eğitim verilmemesi

8.000

m.17

Acil durum planı bulunmaması

10.000

m.11

Sağlık gözetimi yapılmaması

15.000

m.15

Tehlikeli kimyasalların uygunsuz depolanması

20.000

Yönetmelik m.5

Tekrarlanan ihlaller

Cezanın 2 katı

m.26/4

Bu cezalar, işyerinin tehlike sınıfına göre artırılabilir.
Ayrıca Çevre Kanunu m.20 gereğince, kimyasal atıkların izinsiz bertarafı halinde 1 milyon TL’ye kadar ceza uygulanabilir.

12.8. Denetim Sonrası İzleme ve İyileştirme

Denetimlerde tespit edilen uygunsuzluklar için işveren tarafından Düzeltici ve Önleyici Faaliyet (DÖF) Planı hazırlanmalıdır.
Bu planda:

  • Uygunsuzluk tanımı,
  • Gerekli düzeltme adımları,
  • Sorumlu kişiler,
  • Tamamlanma süresi belirtilir.

DÖF’lerin uygulanması, işyeri İSG Kurulu tarafından izlenir ve yılda en az bir kez gözden geçirilir.

12.9. Raporlama ve Kurumsal Şeffaflık

Kurumsal düzeyde kimyasal güvenliğin izlenmesi için işletmeler yıllık Kimyasal Güvenlik Raporu hazırlamalıdır.
Bu rapor;

  • Yıl içindeki kimyasal kullanım miktarlarını,
  • Maruziyet ölçüm sonuçlarını,
  • Gerçekleştirilen eğitimleri,
  • Kaza ve dökülme olaylarını,
  • İyileştirme faaliyetlerini içerir.

Bu rapor hem iç denetim hem de dış denetimlerde şeffaflık sağlar.

12.10. Sonuç

Kimyasal güvenliğin denetimi ve raporlanması, mevzuata dayalı olarak yürütülmesi gereken sürekli bir kontrol mekanizmasıdır.
İşveren, yalnızca teknik tedbir almakla değil, aynı zamanda bu tedbirleri belgelemek, izlemek ve raporlamakla da yükümlüdür.

Bu yükümlülükler;

  • Çalışanların sağlığını,
  • İşyerinin sürdürülebilirliğini,
  • Çevrenin korunmasını,
  • Kurumsal itibarın devamını sağlar.

Kimyasal güvenliğin yönetimi, yalnızca yasal bir zorunluluk değil; insan yaşamına ve çevreye karşı kurumsal bir etik sorumluluk olarak görülmelidir.