İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları

1. BÖLÜM — KURULUN AMACI, TANIMI VE HUKUKİ DAYANAĞI

1.1. Giriş

İş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemlerinde kurullar, işyerinde sağlık ve güvenliğe ilişkin kararların alındığı, önleyici faaliyetlerin planlandığı ve uygulamanın denetlendiği kolektif yapılardır.
İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları, yalnızca bir formel zorunluluk değil; aynı zamanda katılımcı yönetim anlayışının somutlaşmış biçimidir.
Bu yapılar, çalışan temsilcileri ile işveren vekillerinin bir araya gelerek ortak karar aldığı, iş kazaları ve meslek hastalıklarını önlemeye yönelik düzenli bir işbirliği platformu işlevi görür.

Kurulun asıl amacı, işyerinde sağlıklı ve güvenli çalışma koşullarını sağlamak, sürekliliğini güvence altına almak ve İSG kültürünü kurumsallaştırmaktır.

1.2. Hukuki Dayanak

İş Sağlığı ve Güvenliği Kurullarının yasal temeli, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları Hakkında Yönetmeliktir.

• 6331 sayılı Kanun m.22:

“Elli ve daha fazla çalışanı bulunan ve altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde işveren, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalarda bulunmak üzere bir kurul oluşturur.”

• 6331 sayılı Kanun m.30:

“Bakanlık, ulusal düzeyde iş sağlığı ve güvenliği politikalarının belirlenmesi ve uygulanmasının koordinasyonu amacıyla kurullar oluşturabilir.”

• İSG Kurulları Hakkında Yönetmelik m.5:

“Kurullar, iş sağlığı ve güvenliği faaliyetlerini düzenlemek, izlemek ve geliştirmek amacıyla işveren tarafından oluşturulur.”

Bu düzenlemeler, İSG Kurulunu yalnız idari bir yapı değil, yasal olarak zorunlu bir danışma ve karar organı haline getirir.

1.3. Kurulun Tanımı

Yönetmelik m.4’te kurul şu şekilde tanımlanır:

“Kurul, işyerinde iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarında bulunmak, gerekli kararları almak, uygulamaları izlemek, değerlendirmek ve geliştirmek amacıyla oluşturulan organdır.”

Bu tanımdan anlaşılacağı üzere kurul;

• Denetim,
• Planlama,
• İzleme,
• Değerlendirme
  fonksiyonlarını birlikte yürütür.

Kurulun nihai hedefi, işyerinde kaza ve meslek hastalıklarının önlenmesi için sistematik bir karar mekanizması oluşturmaktır.

1.4. Kurulun İşlevsel Önemi

İSG kurulu, işyerinde yürütülen sağlık ve güvenlik faaliyetlerinin koordinasyon merkezidir.
Başlıca işlevleri:

• İşyerinde iş güvenliği ve sağlık uygulamalarının bütüncül yürütülmesini sağlamak,
• Farklı bölümler arasında iletişimi ve bilgi akışını düzenlemek,
• Risk değerlendirmesi, acil durum planı, eğitim ve ölçüm gibi süreçleri bütünleştirmek,
• Olay sonrası analiz ve önlem planlarını hazırlamak,
• İSG kültürünün sürekliliğini güvence altına almak.

Bu nedenle kurul, yalnızca “danışma” değil, aynı zamanda “yönlendirici” bir mekanizma olarak kabul edilir.

1.5. Kurulun Tarihsel Gelişimi

Türkiye’de iş güvenliği kurullarının kökeni 1970’lere uzanır.
İlk olarak 1974 tarihli 1475 sayılı İş Kanunu döneminde “İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Kurulları Tüzüğü” ile yasal zemine kavuşmuştur.
Bu tüzük, 2013 yılında yürürlükten kaldırılmış ve yerine İSG Kurulları Hakkında Yönetmelik getirilmiştir.
Yeni yönetmelik, 6331 sayılı Kanun’un önleyici yaklaşımına uygun olarak kurulun rolünü yalnızca “denetim” değil, “önleme ve planlama” işleviyle güçlendirmiştir.

1.6. Kurulun Amaçları

Kurulların amacı, Yönetmelik m.5’e göre şu başlıklarda toplanır:

1. İşyerinde sağlık ve güvenliğe ilişkin önlemleri planlamak,
2. Risklerin ortadan kaldırılması için öneriler geliştirmek,
3. İş kazası ve meslek hastalıklarını önleyici tedbirleri belirlemek,
4. Çalışanların İSG konusundaki görüş ve önerilerini değerlendirmek,
5. İSG kültürünün geliştirilmesini sağlamak.

Bu amaçlar doğrultusunda kurul, işverenin yükümlülüklerini somut kararlar haline getirir ve takibini sağlar.

1.7. Kurulun Temel İlkeleri

Kurulların işleyişinde şu temel ilkeler geçerlidir:

• Katılımcılık: İşveren, çalışan, hekim ve uzman birlikte karar alır.
• Önleyicilik: Kaza olduktan sonra değil, risk oluşmadan önce müdahale edilir.
• Süreklilik: Kurul toplantıları düzenli aralıklarla yapılır, alınan kararlar izlenir.
• Belgelendirme: Her karar ve uygulama yazılı kayda alınır.
• Şeffaflık: Kurul kararları tüm çalışanlarla paylaşılır.

Bu ilkeler, kurulun “işlevsel ve etkili” çalışmasının güvencesidir.

1.8. Kurulun Yeri ve Yetkisi

Kurullar, işyerinde işverenin karar organına bağlı olarak çalışır.
Ancak kararları, 6331 sayılı Kanun’un 4. maddesi gereği işverenin yükümlülüklerini doğrudan etkiler.
Kurulun aldığı kararlar, işveren için “bağlayıcı tavsiye niteliğinde” olup, uygulanmaması halinde gerekçesi yazılı olarak belirtilmelidir (Yönetmelik m.11).

Bu özellik, kurulun idari özerkliğini değil, işlevsel bağımsızlığını güvence altına alır.

1.9. Kurulun İSG Sistemindeki Yeri

Kurul, işyerindeki İSG profesyonelleri (iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer sağlık personeli) ile yönetim arasındaki bağlantı köprüsüdür.
Risk değerlendirmesi, eğitim planı, acil durum planı, iş hijyeni ölçümleri ve yıllık değerlendirme raporları kurulun gündeminde ele alınır.
Dolayısıyla kurul, İSG yönetim sisteminin “yönetim döngüsü” (Planla–Uygula–Kontrol Et–Önlem Al) içinde Kontrol Et aşamasının merkezindedir.

1.10. Sonuç

İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu, bir işyerinin yalnız yasal yükümlülüğü değil, aynı zamanda örgütsel sağlığının göstergesidir.
Bu yapının etkinliği, doğrudan işyerindeki güvenlik performansını belirler.
Kurulun temel amacı, kazaları önlemekle birlikte, önleme kültürünü kalıcı hale getirmektir.

“İş güvenliği, bireysel değil kurumsal bir bilinçtir; bu bilinci kurumsallaştıran yapı İSG Kuruludur.”

2. BÖLÜM — KURULUN KURULUŞ ZORUNLULUĞU VE KAPSAMI

6331 sayılı İSG Kanunu Madde 22(1)

Elli ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde işveren, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalarda bulunmak üzere kurul oluşturur. İşveren, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına uygun kurul kararlarını uygular.

Madde 22(2)

Altı aydan fazla süren asıl işveren-alt işveren ilişkisinin bulunduğu hallerde:

1. Asıl işveren ve alt işveren tarafından ayrı ayrı kurul oluşturulmuş ise, faaliyetlerin yürütülmesi ve kararların uygulanması konusunda iş birliği ve koordinasyon asıl işverence sağlanır.
2. Asıl işveren tarafından kurul oluşturulmuş ise, kurul oluşturması gerekmeyen alt işveren, koordinasyonu sağlamak üzere vekâleten yetkili bir temsilci atar.
3. İşyerinde kurul oluşturması gerekmeyen asıl işveren, alt işverenin oluşturduğu kurula iş birliği ve koordinasyonu sağlamak üzere vekâleten yetkili bir temsilci atar.
4. Kurul oluşturması gerekmeyen asıl işveren ve alt işverenin toplam çalışan sayısı elliden fazla ise, koordinasyonu asıl işverence yapılmak kaydıyla, asıl işveren ve alt işveren tarafından birlikte bir kurul oluşturulur.

Madde 22(3)

Aynı çalışma alanında birden fazla işverenin bulunması ve bu işverenlerce birden fazla kurulun oluşturulması hâlinde işverenler, birbirlerinin çalışmalarını etkileyebilecek kurul kararları hakkında diğer işverenleri bilgilendirir.

Mevzuat, 50 çalışan sınırını asgari bir eşik olarak belirlemiş olsa da, güvenlik kültürünü güçlendirmek isteyen işletmeler bu yapıyı gönüllü olarak kurabilirler.

Kurulun bulunmadığı bir işyeri, sağlık ve güvenlik yönetiminde “merkezsiz” bir sistemle çalışıyor demektir; bu da önleyici faaliyetlerin dağınık kalmasına yol açar.

“Kurul, işyerinin vicdanıdır; orada alınan kararlar, çalışanların güvenliğine dönüşür.”

3. BÖLÜM — KURULUN OLUŞUMU VE ÜYELERİN NİTELİKLERİ

3.1. Giriş

İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu’nun etkinliği, yalnızca varlığından değil, üyelerinin temsil gücü, yetkinliği ve işbirliği düzeyinden kaynaklanır.
Kurul; farklı uzmanlık alanlarını, yönetim seviyelerini ve çalışan temsilini bir araya getiren çok disiplinli bir yapı olarak tasarlanmıştır.

Bu bölümde, kurulun kimlerden oluşacağı, üyelerin nitelikleri, seçilme yöntemleri, görev süreleri ve sorumlulukları İSG Kurulları Hakkında Yönetmelik hükümleri çerçevesinde ayrıntılı olarak açıklanmaktadır.

3.2. Yasal Dayanak

Kurulun bileşimi İSG Kurulları Hakkında Yönetmelik m.6’da açıkça belirlenmiştir.
Maddeye göre:

“Kurul, işveren veya işveren vekilinin başkanlığında aşağıda belirtilen kişilerden oluşur.”

Yani kurul, yalnızca çalışan temsilcilerinden değil, hem işveren tarafını hem de çalışan tarafını temsil eden üyelerden meydana gelir.

3.3. Kurulun Zorunlu Üyeleri

Yönetmelik m.6’ya göre bir İSG Kurulu aşağıdaki üyelerden oluşur:

1. İşveren veya İşveren Vekili (Kurul Başkanı)
2. İş Güvenliği Uzmanı
3. İşyeri Hekimi
4. İnsan Kaynakları / Sosyal İşler / İdari İşler Sorumlusu
5. Formen, Ustabaşı veya Usta (İşin Yürütülmesinden Sorumlu Kişi)
6. Çalışan Temsilcisi (İşyerinde birden çok çalışan temsilcisi olması halinde baş temsilci. )
7. Bulunması halinde sivil savunma uzmanı

Kurulun en az 7 kişiden oluşması esastır; işyerinin büyüklüğü ve tehlike sınıfına göre bu sayı artırılabilir.

3.4. Kurul Başkanı

Kurul Başkanı, işveren veya işveren vekilidir.
Başkanın görevleri:

• Toplantılara başkanlık etmek,
• Kararların alınmasını sağlamak,
• Alınan kararların uygulanmasını temin etmek,
• İSG politikalarının genel yönünü belirlemek.

Başkan, kurulun tüm faaliyetlerinden birinci derecede sorumludur.
Bu nedenle toplantılara katılmaması veya kurul kararlarını onaylamaması, işverenin yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

3.5. Kurul Sekreteri

Yönetmelik m.6/2’ye göre:

“Sekreter, tam zamanlı ise iş güvenliği uzmanı tam zamanlı değilse İnsan kaynakları, personel, sosyal işler veya idari ve mali işleri yürütmekle görevli çalışandır .”

Sekreterin temel görevleri:

• Toplantı gündemini hazırlamak,
• Karar defterini tutmak,
• Yazışmaları yürütmek,
• Toplantı tutanaklarını arşivlemek.

Sekreter, kurulun “idari belleği”dir; belgelerin düzenli tutulmaması denetimlerde ciddi yaptırımlara yol açabilir.

3.6. İş Güvenliği Uzmanı

Kurulun teknik danışmanı konumundadır.
Görevleri (Yönetmelik m.11):

• İş kazası ve meslek hastalıklarını incelemek,
• Risk değerlendirmesi sonuçlarını kurula sunmak,
• Düzeltici ve önleyici faaliyet önerileri hazırlamak,
• İş ekipmanlarının güvenliği hakkında bilgi vermek,
• Eğitim ve tatbikatların planlanmasında görev almak.

Uzmanın görüşleri, kurul kararlarının teknik temelini oluşturur.

3.7. İşyeri Hekimi

Kurulun sağlık danışmanıdır.
Görevleri:

• Sağlık gözetimi ve periyodik muayene sonuçlarını değerlendirmek,
• Meslek hastalığı risklerini raporlamak,
• İş hijyeni ve ortam ölçümlerini izlemek,
• Sağlık eğitimlerini planlamak,
• Acil durum tıbbi organizasyonunu denetlemek.

İşyeri hekiminin katılımı, kurul kararlarının tıbbi yönünü güçlendirir.

3.8. Çalışan Temsilcisi

Kurulun en önemli demokratik unsuru çalışan temsilcileridir.
Yönetmelik m.6/1-f gereği en az bir çalışan temsilcisi kurulda yer alır; çalışan sayısına göre bu sayı artırılabilir (Çalışan Temsilcisi Usul ve Esasları Yön. m.5).

Görevleri:

• Çalışanların sağlık ve güvenlik konularındaki görüşlerini kurula iletmek,
• Riskli durumları ve şikayetleri dile getirmek,
• Çalışanlar arasında bilgilendirme yapmak.

Seçim, işyerinde gizli oy–açık sayım yöntemiyle veya sendika temsilcilerinin katılımıyla yapılır.

3.9. Formen, Ustabaşı veya Usta

Bu üye, işin yürütümünü fiilen yöneten kişidir.
Görevleri:

• Üretim sürecindeki tehlikeleri pratik olarak değerlendirmek,
• Çalışanların davranış ve ekipman kullanımına ilişkin gözlemlerini paylaşmak,
• Alınan kararların sahada uygulanmasını sağlamak.

Bu temsil, kurulun kararlarının “sahaya inmesini” temin eder.

3.10. İnsan Kaynakları veya İdari İşler Sorumlusu

Bu üye, organizasyonel ve hukuki süreçlerin kurul içindeki temsilcisidir.
Görevleri:

• Çalışan kayıtları, eğitim belgeleri, izin ve vardiya düzenleri gibi konularda bilgi sunmak,
• Kurul kararlarının insan kaynakları süreçleriyle uyumlu yürütülmesini sağlamak,
• Disiplin ve bilgilendirme süreçlerini yürütmek.

Kurulun işleyişinde bu üye, “idari entegrasyonun” sağlanmasından sorumludur.

3.11. Üyelerin Nitelikleri

Kurul üyelerinin seçimi, yalnız görev tanımıyla değil, yetkinlik kriterleriyle de belirlenmiştir:

• Üyeler, İSG konusunda yeterli bilgi ve deneyime sahip olmalıdır,
• Çalışan temsilcileri, çalışanlar arasında güven duyulan kişilerden seçilmelidir,
• Uzman ve hekim, Bakanlıkça yetkilendirilmiş olmalıdır,
• Kurul başkanı işveren adına karar verebilme yetkisine sahip olan işveren vekili olmalıdır.

Yönetmelik m.6/4:

“Kurul üyeleri, görevlerini özveriyle yerine getirmek ve kurul kararlarına uymakla yükümlüdür.”

3.12. Üyelerin Görev Süresi

• İşyerinde görev değişikliği,
• Üyenin işten ayrılması,
• Görevini yerine getirmemesi gibi hallerde işveren yeni bir atama yapabilir.

Görev süresi dolan üyeler, yeniden seçilebilir veya görevlendirilebilir.

3.13. Üyelerin Hak ve Sorumlulukları

Her üye;

• Kurul toplantılarına düzenli katılmak,
• Gündem konularına ilişkin bilgi ve öneri sunmak,
• Alınan kararların uygulanmasına katkıda bulunmak,
• İşyerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarının uygulanmasını gözetmekle yükümlüdür.

Kurul üyeleri, görevlerini yerine getirmedikleri takdirde işverenle birlikte hukuki sorumluluk altına girebilirler (6331 m.8, m.26).

3.14. Kurulun Çalışma Prensibi

Kurul, farklı bakış açılarını bütünleştiren bir karar organıdır.
Tek bir kişinin otoritesiyle değil, disiplinler arası ortak akılla hareket eder.
Bu nedenle karar süreçleri, üyeler arası diyalog ve bilgi paylaşımı esasına dayanır.

“İSG Kurulu, işyerinde güvenliğin demokratik temsilidir — farklı seslerin birleştiği ortak akıldır.”

4. BÖLÜM — KURULUN GÖREV, YETKİ VE SORUMLULUKLARI

4.1. Giriş

İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu, yalnızca bir danışma organı değil, işyerindeki İSG faaliyetlerinin planlayıcısı, yönlendiricisi ve denetleyicisidir.
Kurulun görev ve yetkileri, İSG Kurulları Hakkında Yönetmelik’in 11. maddesinde açıkça belirtilmiştir.
Bu maddeye göre kurul, işyerindeki sağlık ve güvenlik çalışmalarını sürekli izler, alınacak önlemleri belirler ve bunların uygulanmasını sağlar.

Bu bölümde, kurulun görev ve yetkileri yasal dayanaklarıyla birlikte sistematik biçimde açıklanmaktadır.

4.2. Hukuki Dayanak

Kurulun görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkin düzenlemeler:

• 6331 sayılı Kanun m.22/3:

“Kurullar, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalarda bulunmak, alınması gereken tedbirleri planlamak, uygulamak, izlemek ve geliştirmekle görevlidir.”

• İSG Kurulları Hakkında Yönetmelik m.11:

“Kurul, işyerinde iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalarda bulunur, gerekli önlemlerin alınması için kararlar alır, uygulanmasını izler ve denetler.”

Bu hükümler, kurulun görevlerini yasal zorunluluk haline getirir.

4.3. Kurulun Temel Görevleri

Yönetmelik m.11’e göre kurulun başlıca görevleri şunlardır:

1. İş sağlığı ve güvenliği politikalarının belirlenmesi ve uygulanmasını sağlamak,
2. İşyerinde sağlık ve güvenlik risklerini değerlendirmek,
3. İş kazası ve meslek hastalıklarını önleyici tedbirleri belirlemek,
4. Eğitim, bilgilendirme ve tatbikat faaliyetlerini planlamak,
5. Acil durumlara hazırlık faaliyetlerini koordine etmek,
6. Denetim, inceleme ve araştırma yapmak,
7. İş kazası ve meslek hastalığı sonrası gerekli analiz ve önerileri sunmak,
8. Kurul kararlarının uygulanmasını izlemek ve sonuçlarını değerlendirmek.

Bu görevlerin her biri, kurulun operasyonel ve stratejik düzeyde sorumluluk taşıdığını gösterir.

4.4. Risk Değerlendirmesi ve Önleme Planlaması

Kurul, işyerinde yapılan risk değerlendirmesinin sonuçlarını inceleyerek:

• Yüksek riskli alanları belirler,
• Düzeltici–önleyici faaliyetleri planlar,
• Uygulama takvimi oluşturur.

Kurul kararları, risk değerlendirmesi dokümanının güncellenmesi için temel kaynak niteliğindedir (Risk Değerlendirmesi Yön. m.9).
Bu nedenle kurul, işyerinde “risk yönetim döngüsünün denetleyicisi” konumundadır.

4.5. İş Kazası ve Meslek Hastalıklarını İnceleme Görevi

Kurulun en önemli işlevlerinden biri, meydana gelen iş kazası veya meslek hastalığını inceleyip nedenlerini ortaya koymaktır.
Yönetmelik m.11/b:

“Kurul, işyerinde meydana gelen iş kazası ve meslek hastalıklarını inceler, tekrarlanmaması için alınacak önlemleri belirler.”

Bu kapsamda:

• Kaza yeri inceleme raporları değerlendirilir,
• Kök neden analizi yapılır,
• Düzeltici faaliyet planı oluşturulur,
• Uygulama sonuçları izlenir.

Kurul, her kaza ve ramak kala olaydan öğrenme fırsatı yaratmakla yükümlüdür.

4.6. Eğitim, Bilgilendirme ve Farkındalık Çalışmaları

Kurul, çalışanlara yönelik İSG eğitimlerinin planlanmasından sorumludur.
Yönetmelik m.11/c’ye göre kurul:

“İşyerinde yapılacak eğitimleri ve bilgilendirme faaliyetlerini planlar ve uygulanmasını sağlar.”

Bu kapsamda kurul:

• Yıllık eğitim planını onaylar,
• Eğitim içeriğini ve hedef grupları belirler,
• Tatbikat tarihlerini planlar,
• Eğitim kayıtlarının arşivlenmesini sağlar.

Bu işlev, 6331 m.17’deki işverenin eğitim yükümlülüğünün yerine getirilmesinde kurula koordinasyon yetkisi verir.

4.7. Denetim ve İnceleme Görevi

Kurul, işyerinde alınan önlemlerin uygulanıp uygulanmadığını düzenli olarak denetler.
Yönetmelik m.11/d:

“Kurul, işyerinde yapılan denetimlerin sonuçlarını değerlendirir, alınması gereken önlemleri belirler.”

Bu görev çerçevesinde kurul;

• İSG uzmanı ve işyeri hekiminin saha gözlemlerini inceler,
• Denetim raporlarını değerlendirir,
• Uygunsuzluklar için düzeltici faaliyet önerir,
• Takip çizelgesi oluşturur.

Denetim sonuçları, bir sonraki toplantıda “tamamlanma durumu” ile yeniden gözden geçirilir.

4.8. Acil Durum Yönetimi

Kurul, İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik m.11 uyarınca acil durum planlarının hazırlanmasında ve uygulanmasında sorumludur.
Görevleri:

• Acil durum ekiplerini belirlemek,
• Tatbikat takvimini onaylamak,
• Tatbikat raporlarını değerlendirmek,
• Planın güncelliğini sağlamak.

Acil durum yönetiminde kurul, hem planlayıcı hem de izleyici konumdadır.

4.9. Periyodik Kontroller ve Bakım Faaliyetleri

Kurul, iş ekipmanlarının periyodik kontrol sonuçlarını değerlendirir.
Bu değerlendirme, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği m.7 ile doğrudan bağlantılıdır.

Kurul, şu faaliyetleri izler:

• Basınçlı kap, kaldırma ekipmanı ve elektrik tesisatı kontrolleri,
• Ortam ölçümleri (gürültü, toz, aydınlatma vb.),
• Makine ve ekipman bakım planları.

Eksiklik tespit edilirse, düzeltici faaliyet önerisi alınır ve işverene sunulur.

4.10. Sağlık Gözetimi ve İş Hijyeni

Kurul, işyeri hekiminin sunduğu sağlık gözetimi raporlarını değerlendirir.
Bu raporlar;

• Periyodik muayene sonuçları,
• Meslek hastalığı riski taşıyan çalışan sayısı,
• Ortam ölçümlerinin sağlıkla ilişkisi,
• Hijyen koşullarının uygunluğu
  gibi verileri içerir.

Kurul, sağlıkla ilgili bulguların risk yönetimi planlarına yansıtılmasını sağlar.

4.11. Düzeltici ve Önleyici Faaliyet (DÖF) Yönetimi

Kurul, denetim ve analiz sonuçlarına göre DÖF planları oluşturur.
Bu planlarda;

• Uygunsuzluk tanımı,
• Sorumlu kişi,
• Süre,
• Uygulama sonucu
  belirtilir.

DÖF takibi, İSG performansının sürekliliği açısından kurulun en önemli denetim aracıdır.

4.12. Kurulun Yetkileri

Kurulun görevlerini yerine getirebilmesi için çeşitli yetkileri vardır (Yönetmelik m.12):

1. İşyerinin tüm bölümlerinde inceleme yapabilir,
2. Gerekli gördüğü bilgi ve belgeleri isteyebilir,
3. Risk değerlendirmesi ve ölçüm sonuçlarını talep edebilir,
4. Tehlikeli durumlarda işin durdurulmasını önerebilir,
5. Alınması gereken önlemleri işverene raporla bildirebilir.

Kurulun yetkileri, uygulamada iş güvenliği uzmanı ve hekimin yetkilerini destekleyici niteliktedir.

4.13. Kurulun Sorumlulukları

Kurul üyeleri;

• Alınan kararların uygulanmasını izlemek,
• Kararların sonuçlarını bir sonraki toplantıda değerlendirmek,
• Denetimlerde doğru bilgi vermekle yükümlüdür.

Kurulun görevlerini yerine getirmemesi, işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz, ancak kurul üyeleri de kişisel sorumluluk taşır (6331 m.4 ve m.8).

4.14. Kurulun Raporlama Yükümlülüğü

Kurul, her toplantı sonunda **“İSG Kurulu Karar Defteri”**ne yazılı tutanak düzenler.
Raporlar;

• Alınan kararlar,
• Uygulama sonuçları,
• Uygunsuzluklar ve önerileri içerir.

Bu belgeler, işverenin 6331 m.4 kapsamındaki gözetim yükümlülüğünü kanıtlayan yasal dokümanlardır.

4.15. Sonuç

İSG Kurulu’nun görev ve yetkileri, işyerinde önleyici güvenlik sisteminin temel taşıdır.
Kurulun aktif ve düzenli çalışması;

• İş kazalarının azalmasına,
• Eğitimlerin etkinliğine,
• Denetim süreçlerinin güçlenmesine,
• Sürekli iyileştirme kültürünün yerleşmesine doğrudan katkı sağlar.

“Kurul, karar alır; o karar uygulandığında güvenlik kültürü doğar.”

5. BÖLÜM — KURULUN ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI

5.1. Giriş

Kurulun etkinliği, yalnızca üyelerinin niteliğine değil; aynı zamanda nasıl çalıştığına, yani karar alma, belge düzenleme ve izleme süreçlerinin sistematikliğine bağlıdır.
Bu bölümde, kurulun çalışma biçimi, toplantı usulleri, karar mekanizması, tutanak düzeni, sekretarya ve belge yönetimi konuları İSG Kurulları Hakkında Yönetmelik hükümleri ışığında ayrıntılı biçimde ele alınacaktır.

5.2. Hukuki Dayanak

Kurulun çalışma usul ve esasları İSG Kurulları Hakkında Yönetmelik’in 13. maddesinde düzenlenmiştir.
Bu maddeye göre:

“Kurul, işyerinde iş sağlığı ve güvenliği faaliyetlerinin etkin bir biçimde yürütülmesi amacıyla düzenli olarak toplanır; alınan kararlar tutanakla kayıt altına alınır ve işverene sunulur.”

Ayrıca Yönetmelik m.14–16 toplantı sıklığı, kararların uygulanması ve kurulun feshi konularında ayrıntılı hükümler içerir.

5.3. Toplantı Sıklığı

Kurul toplantı aralıkları, işyerinin tehlike sınıfına göre belirlenmiştir (Yönetmelik m.13/2):

İşyerinin Tehlike Sınıfı	Toplantı Sıklığı
Az tehlikeli işyerleri	3 ayda 1 kez
Tehlikeli işyerleri	2 ayda 1 kez
Çok tehlikeli işyerleri	Ayda 1 kez

Ancak aşağıdaki durumlarda olağanüstü toplantı yapılması zorunludur:

• Ciddi iş kazası veya ramak kala olay meydana geldiğinde,
• İşyerinde önemli bir değişiklik yapıldığında (proses, teknoloji, işyeri taşınması vb.),
• Bakanlık veya müfettiş tarafından istenildiğinde.

5.4. Toplantı Gündeminin Hazırlanması

Gündem, kurul sekreteri tarafından hazırlanır ve başkanın onayıyla kesinleşir.
Gündem hazırlanırken:

1. Önceki toplantı kararlarının durumu,
2. Yeni tespit edilen riskler,
3. Eğitim, denetim ve tatbikat sonuçları,
4. İş kazaları ve ramak kala olaylar,
5. Periyodik kontrol raporları,
6. Kurul üyelerinin önerileri
   gibi konular dikkate alınır.

Toplantıdan en az 48 saat önce gündem ve davet yazısı üyelere iletilir (Yönetmelik m.13/3).

5.5. Toplantıların Yürütülmesi

Kurul toplantıları işveren veya işveren vekilinin başkanlığında yapılır.
Toplantı sırasında şu kurallar geçerlidir:

• Görüşler sırasıyla alınır,
• Kararlar oy çokluğuyla alınır,
• Eşitlik halinde başkanın oyu belirleyicidir (Yönetmelik m.13/5),
• Her üyenin bir oy hakkı vardır,
• Çekimser oy kullanılmaz.

Toplantı yeter sayısı: kurul üye tam sayısının yarısından bir fazlasıdır.

5.6. Tutanak Düzeni ve Karar Defteri

Her toplantı sonunda bir tutanak düzenlenir ve “İSG Kurulu Karar Defteri”ne işlenir.
Bu defter;

• Bakanlıkça onaylı,
• Sayfaları numaralanmış,
• Ciltli ve mühürlü olmalıdır.

Tutanakta şu bilgiler yer alır:

1. Toplantı tarihi, yeri ve süresi,
2. Katılan üyelerin isimleri ve unvanları,
3. Görüşülen konular,
4. Alınan kararlar,
5. Kararların uygulanmasından sorumlu kişiler,
6. Süre ve izleme yöntemi.

Tutanak, toplantıya katılan tüm üyelerce imzalanır.
İmzalamayan üye varsa, gerekçesi ayrıca belirtilir.

5.7. Kararların Uygulanması ve İzlenmesi

Kurul kararları işveren tarafından uygulanmak zorundadır.
Yönetmelik m.14/1:

“Kurul tarafından alınan kararlar işveren tarafından yerine getirilir; yerine getirilmemesi halinde gerekçesi bir sonraki toplantıda kurula bildirilir.”

Uygulamanın izlenmesi için “Karar Takip Çizelgesi” hazırlanır.
Bu çizelgede;

• Karar numarası,
• Uygulama sorumlusu,
• Tamamlanma tarihi,
• Durum açıklaması yer alır.

Kurul sekreteri, her toplantıda bu çizelgeyi güncelleyerek bilgi verir.

5.8. Kararların Bağlayıcılığı

Kurul kararları, işveren için “bağlayıcı tavsiye kararı” niteliğindedir.
Ancak karar uygulanmadığı takdirde, iş kazası meydana gelir ve kurulun önerdiği önlem alınmamışsa, işveren ağır kusurlu sayılır.
Bu durum, tazminat ve cezai sorumluluğu doğurur (6331 m.4 ve 5510 m.21).

Yargıtay 21. HD, 2019/5481 K.:

“İSG Kurulu’nun önerdiği önlemi almayan işveren, kazadan doğan zararlardan kusurlu sayılır.”

5.9. Sekretarya Faaliyetleri

Kurulun sekretarya hizmetleri, iş güvenliği uzmanı veya görevlendirilen idari personel tarafından yürütülür.
Sekreterya;

• Toplantı çağrısını yapar,
• Gündemi dağıtır,
• Katılım listesini düzenler,
• Tutanak ve karar defterini arşivler,
• Bakanlık denetimlerinde gerekli belgeleri sunar.

5.10. Belgelerin Saklanması ve Denetim

Kurul faaliyetlerine ilişkin belgeler denetimlerde istenir.
Bu belgeler şunlardır:

• Kurul oluşturma yazısı,
• Üye listesi ve görevlendirme belgeleri,
• Toplantı tutanakları ve karar defteri,
• DÖF takip çizelgeleri,
• Eğitim ve tatbikat planları,
• Kaza analiz raporları.

Eksik belge, “kurulun etkin çalışmadığı” yönünde idari yaptırım gerekçesidir.

5.11. Kurulun Feshi veya Yeniden Oluşturulması

Yönetmelik m.16:

“İşyerinin kapanması, faaliyet konusunun değişmesi veya çalışan sayısının 50’nin altına düşmesi halinde kurul feshedilir.”

Ancak aynı işyerinde faaliyet devam ederse, kurul 30 gün içinde yeniden oluşturulmalıdır.
Üye değişiklikleri olduğunda, yeni üyeler işveren tarafından görevlendirilir ve Bakanlığa bildirilir.

5.12. Disiplin ve Katılım Yükümlülüğü

Kurul üyeleri toplantılara düzenli katılmak zorundadır.
Üst üste iki toplantıya mazeretsiz katılmayan üye, işveren tarafından üyelikten çıkarılabilir (Yönetmelik m.7/3).
Bu durumda yeni üye 15 gün içinde atanır.

Kurul kararlarına uymamak veya alınan kararları uygulamamak, disiplin ihlali sayılır.

5.13. Bilgilendirme ve Çalışan Katılımı

Kurul kararları yalnızca üyelerle sınırlı değildir.
Yönetmelik m.15 gereği, alınan kararlar çalışanlara duyurulmalıdır.
Bu duyuru;

• Pano ilanı,
• Dahili bülten,
• Elektronik posta,
• Eğitim toplantıları
  aracılığıyla yapılabilir.

Bu uygulama, 6331 m.18’deki “çalışanların görüşlerinin alınması ve katılımı” ilkesinin bir gereğidir.

5.14. Denetim ve Bakanlık İzleme Mekanizması

İş Müfettişleri, denetimlerde kurulun etkinliğini şu kriterlerle değerlendirir:

1. Toplantıların düzenli yapılıp yapılmadığı,
2. Karar defterinin güncel olup olmadığı,
3. Alınan kararların uygulanma oranı,
4. Eğitim ve tatbikatların planlanıp planlanmadığı.

Bu unsurlar eksikse, işverene 6331 m.26 kapsamında idari para cezası uygulanır.

5.15. Sonuç

Kurulun düzenli, belgeli ve izlenebilir çalışması, İSG yönetim sisteminin yönetim omurgasıdır.
Düzensiz toplantı, eksik kayıt veya uygulanmayan kararlar, yalnız mevzuat ihlali değil, iş güvenliği kültürünün zayıflığı anlamına gelir.

“Kurulun tutanakları, bir işyerinin güvenlik tarihçesidir; her sayfa alınan önlemlerin tanığıdır.”

6. BÖLÜM — TOPLANTI SIKLIĞI, KARAR ALMA SÜRECİ VE DÜZENLENECEK BELGELER

6.1. Giriş

Kurul toplantıları ve karar süreçleri, işyerinde iş sağlığı ve güvenliği faaliyetlerinin sürekliliğini ve şeffaflığını sağlamak açısından kritik öneme sahiptir.
Her toplantı yalnızca bir formalite değil, risk yönetimi döngüsünün “kontrol et ve önlem al” aşamasıdır.
Bu nedenle mevzuat, toplantı sıklığı, karar alma usulleri ve belgelendirme süreçlerini açıkça düzenlemiştir.

6.2. Hukuki Dayanak

Bu konudaki hükümler;

• İSG Kurulları Hakkında Yönetmelik (m.13–15),
• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (m.22, m.30),
• İSG Hizmetleri Yönetmeliği (m.11, m.18),
• ve ilgili tebliğler kapsamında belirlenmiştir.

Yönetmelik m.13 açıkça belirtir:

“Kurul, tehlike sınıfına göre belirlenen aralıklarla toplanır; alınan kararlar tutanakla kayıt altına alınır.”

6.3. Toplantı Sıklığı (Tehlike Sınıfına Göre)

Kurul toplantılarının aralıkları işyerinin tehlike sınıfına göre farklılık gösterir (Yönetmelik m.13/2):

İşyerinin Tehlike Sınıfı	Toplantı Aralığı	Örnek Uygulama
Az Tehlikeli İşyerleri	3 ayda bir	Ofis, eğitim kurumu
Tehlikeli İşyerleri	2 ayda bir	Gıda üretim tesisi
Çok Tehlikeli İşyerleri	Her ay	Maden, inşaat, tersane

Bu süreler asgari aralıklar olup, işveren isterse daha sık toplantı yapabilir.
Örneğin bir inşaat şantiyesinde, proje değişikliği veya kaza sonrası toplantı ayda iki defa da düzenlenebilir.

6.4. Olağanüstü Toplantı Hâlleri

Yönetmelik m.13/4’e göre kurul, aşağıdaki durumlarda olağanüstü toplanmak zorundadır:

1. Ciddi veya ölümcül iş kazası meydana geldiğinde,
2. Ramak kala olay yaşandığında,
3. Üretim prosesinde önemli değişiklik yapıldığında,
4. İşyerinde acil durum veya kimyasal sızıntı gibi tehlike oluştuğunda,
5. Bakanlık veya müfettiş tarafından istenildiğinde.

Olağanüstü toplantılarda yalnızca olayın analizi ve önleyici tedbirler görüşülür.

6.5. Toplantı Çağrısı ve Gündem Hazırlığı

Toplantı gündemi, kurul sekreteri tarafından hazırlanır ve başkan tarafından onaylanır (Yönetmelik m.13/3).
Kurul üyelerine toplantı daveti ve gündem en az 48 saat önce bildirilir.

Gündemde genellikle şu başlıklar yer alır:

• Önceki kararların durumu,
• Yeni riskler veya uygunsuzluklar,
• Denetim ve ölçüm raporları,
• Kaza veya ramak kala olay incelemeleri,
• Eğitim planı ve tarihleri,
• Sağlık gözetimi ve hijyen raporları,
• Düzeltici–önleyici faaliyet önerileri.

Gündem dışı konular da kurulun oy birliğiyle karara bağlanabilir.

6.6. Toplantıya Katılım ve Yeter Sayı

Kurulun toplanabilmesi için üye tam sayısının yarısından bir fazlası hazır bulunmalıdır.
Toplantılara katılım listesi imza altına alınır.

Bir üye üst üste iki toplantıya mazeretsiz katılmazsa, işveren tarafından görevden alınır ve yerine yeni üye atanır (Yönetmelik m.7/3).

6.7. Karar Alma Süreci

Toplantılarda kararlar oy çokluğu ile alınır (Yönetmelik m.13/5).
Oylamada eşitlik olursa, başkanın oyu belirleyici olur.

Kararlar alınırken aşağıdaki ilkelere dikkat edilir:

1. Her karar somut ve uygulanabilir olmalıdır,
2. Kararların uygulanma süresi belirlenmelidir,
3. Sorumlu kişi veya birim açıkça yazılmalıdır,
4. Gerekçesiz karar alınmamalıdır.

Bu yöntem, kararların izlenebilirliğini ve hesap verebilirliğini sağlar.

6.8. Kararların Uygulama Süreci

Kurul kararlarının uygulanmasından işveren sorumludur.
Ancak uygulama takibi kurulun sekretaryası tarafından yürütülür.

Yönetmelik m.14:

“Kurul kararları işveren tarafından yerine getirilir; yerine getirilmemesi hâlinde gerekçesi bir sonraki toplantıda açıklanır.”

Bu hüküm gereğince işveren, her kararı ya uygular ya da nedenini yazılı olarak bildirir.
Uygulanmayan kararlar “DÖF (Düzeltici ve Önleyici Faaliyet) Takip Formu” ile takip edilir.

6.9. Düzenlenecek Belgeler

Kurul çalışmaları sonucunda aşağıdaki belgelerin düzenlenmesi zorunludur:

1. Toplantı Davet Yazısı
• Tarih, saat, yer, gündem maddeleri belirtilir.
2. Katılım Listesi
• Her üye tarafından imzalanır.
3. Toplantı Tutanakları
• Görüşülen konular ve alınan kararlar yer alır.
4. Karar Defteri (Onaylı)
• Her karar kronolojik sırayla yazılır, sayfalar numaralandırılır.
5. Düzeltici–Önleyici Faaliyet Takip Formu (DÖF)
• Kararların uygulanma süreci izlenir.
6. Eğitim ve Tatbikat Planı
• Kurul onayıyla yürürlüğe girer.
7. Kaza ve Ramak Kala Olay Raporları
• Kurul değerlendirmesine esas teşkil eder.
8. İzleme ve Değerlendirme Raporu
• Yıllık faaliyet özetini içerir.

6.10. Karar Defterinin Özellikleri

Karar defteri, kurulun resmî kayıt defteridir.

• Sayfaları numaralı, ciltli ve mühürlü olmalıdır.
• Bakanlıkça veya noter onaylı biçimde açılır.
• Her karar tarih ve numara alır.
• Karar sonunda “uygulandı / uygulanmadı / devam ediyor” ibareleri yer alır.

Defterin eksiksiz tutulması, denetimlerde en kritik belge olarak kabul edilir.

6.11. Kararların Bildirimi ve Duyurulması

Kurul kararları yalnız üyelere değil, işyerindeki tüm çalışanlara duyurulmalıdır (Yönetmelik m.15).
Bu bildirim;

• Pano ilanı,
• E-posta sistemi,
• Eğitim oturumları
  aracılığıyla yapılabilir.

Amaç, çalışan katılımı ve bilgilendirme yükümlülüğünün yerine getirilmesidir (6331 m.18).

6.12. Kararların Denetimlerdeki Rolü

Denetimlerde iş müfettişleri şu belgeleri inceleyerek kurulun işlevselliğini değerlendirir:

• Son 1 yıla ait karar defteri,
• Katılım listeleri,
• DÖF takip çizelgeleri,
• Eğitim planı ve sonuç raporları.

Eksiklik tespiti hâlinde işverene 6331 m.26 uyarınca idari para cezası uygulanır.
Ayrıca iş kazası gerçekleşirse, eksik karar veya uygulanmayan önlem ağır kusur sayılır.

6.13. Kurul Kararlarının Kurumsal Önemi

Kurul kararları, yalnızca bir formel işlem değil, aynı zamanda:

• İşyerinin İSG hafızasının temel belgesi,
• İşverenin önlem alma yükümlülüğünün kanıtı,
• Denetimlerde hukuki koruma aracı,
• Çalışanların katılım ve bilgilendirme hakkının göstergesi niteliğindedir.

Dolayısıyla kararların doğru, somut ve ölçülebilir şekilde yazılması gerekir.

6.14. Örnek Karar Konuları

Gerçek uygulamalarda kurul kararlarına konu olabilecek örnek başlıklar şunlardır:

• Forklift yollarının yaya geçişlerinden ayrılması,
• Kişisel koruyucu donanım kullanım oranlarının artırılması,
• Gürültü ölçümünün yenilenmesi,
• Acil durum tatbikatının yapılması,
• Toz maruziyet ölçümlerinin planlanması,
• Yeni işe alınanlara oryantasyon eğitimi verilmesi,
• Kimyasal depo havalandırma sisteminin yenilenmesi.

Bu kararlar, “önleyici faaliyet” anlayışının somut örnekleridir.

6.15. Sonuç

Kurulun toplantı düzeni ve belge sistemi, iş sağlığı ve güvenliği yönetiminin denetlenebilirliğini ve sürekliliğini sağlar.
Belgelenmeyen hiçbir önlem, mevzuat açısından “alınmış sayılmaz.”

Bu nedenle,

“Bir işyerinde güvenlik, alınan önlemlerle değil; yazıya geçmiş önlemlerle başlar.”

Kurulun belgeleri, yalnız geçmişi değil, aynı zamanda geleceği de yönlendiren dokümanlardır.

7. BÖLÜM — KURULUN İŞVEREN, ÇALIŞAN VE İSG PROFESYONELLERİYLE İLİŞKİSİ

7.1. Giriş

İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu, işyerindeki tüm tarafların —işveren, çalışan, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer sağlık personeli— ortak zeminde buluştuğu kurumsal iletişim ve koordinasyon platformudur.
Kurulun varlık nedeni, yalnızca mevzuat gereği toplantı yapmak değil; işyerinde işbirliği ve katılım kültürünü geliştirmektir.
Bu nedenle kurulun etkinliği, taraflar arasındaki iletişim kalitesiyle doğru orantılıdır.

7.2. Hukuki Dayanak

Kurulun ilişkisel yapısını düzenleyen başlıca hükümler şunlardır:

• 6331 sayılı Kanun m.4:

“İşveren, mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgilendirme dâhil her türlü tedbiri almakla yükümlüdür.”

• m.18:

“Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili görüşlerinin alınması ve katılımı sağlanır.”

• İSG Kurulları Hakkında Yönetmelik m.5 ve m.11:

“Kurullar, işverenin gözetiminde iş sağlığı ve güvenliği faaliyetlerini yürütür ve çalışanların görüşlerini dikkate alır.”

Bu hükümler, kurulun hem işverenin yükümlülüklerini yerine getirmesinde danışma organı, hem de çalışanların katılım hakkını kullanma aracı olduğunu ortaya koyar.

7.3. Kurul–İşveren İlişkisi

İSG Kurulu, doğrudan işverene bağlı bir yapıdır.
Kurulun faaliyetlerinden nihai sorumluluk işverene aittir.
Ancak kurul kararları, işverene önleyici karar desteği sağlar.

İşverenin kurul ile ilişkisi üç düzeyde gerçekleşir:

1. Kurulun oluşturulması:
   İşveren, kurul üyelerini belirler, görev tanımlarını yapar, toplantı sıklığını planlar.
2. Kararların uygulanması:
   Kurul kararlarını onaylar, kaynak tahsis eder, sonuçlarını izler.
3. Raporlama ve denetim:
   Kurulun faaliyet raporlarını inceler, yıllık İSG değerlendirme toplantılarında dikkate alır.

Bu bağlamda kurul, işverene yasal uyumun yanı sıra yönetsel rehberlik sunar.

7.4. Kurul–İSG Profesyonelleri (Uzman ve Hekim) İlişkisi

Kurulun teknik bilgi akışını sağlayan ana unsurlar, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimidir.
Bu profesyoneller, kurulun kararlarına teknik dayanak oluşturur.

İş güvenliği uzmanı:

• Risk değerlendirmesi sonuçlarını kurula sunar,
• Uygun olmayan durumlara ilişkin önerilerde bulunur,
• Kaza ve ramak kala analizlerini raporlar,
• Eğitim planlarını hazırlar.

İşyeri hekimi:

• Sağlık gözetimi bulgularını kurulla paylaşır,
• Meslek hastalığı riskleri hakkında bilgilendirir,
• İş hijyeni sonuçlarını değerlendirir,
• Sağlık yönünden düzeltici önlemler önerir.

Bu iki profesyonelin raporları, kurul kararlarının bilimsel ve teknik temeli niteliğindedir.

7.5. Kurul–Çalışan İlişkisi

Kurul, çalışanlarla doğrudan iletişim kurmaz; ancak çalışan temsilcileri aracılığıyla onların görüş ve taleplerini toplar.
6331 m.18’e göre işveren, çalışanların İSG sürecine katılımını sağlamakla yükümlüdür.

Bu bağlamda kurul, çalışanlar açısından:

• Şikâyetlerin iletildiği,
• Risklerin tartışıldığı,
• Önerilerin değerlendirildiği,
• İletişim kanallarının açıldığı
  bir platformdur.

Kurulun etkinliği, çalışanların görüşlerinin dikkate alınma düzeyiyle ölçülür.

7.6. Çalışan Temsilcisinin Kuruldaki Rolü

Çalışan temsilcisi, çalışanlarla kurul arasındaki köprü konumundadır.
Görevleri (Çalışan Temsilcisi Usul ve Esasları Yönetmeliği m.8):

• Çalışanların sağlık ve güvenlik konularındaki görüşlerini kurula iletmek,
• Risk bildirimlerini yapmak,
• Kararların çalışanlara aktarılmasını sağlamak,
• Çalışan katılımını teşvik etmek.

Kurulun karar kalitesi, çalışan temsilcisinin aktif katılımına doğrudan bağlıdır.

7.7. Kurul–Alt İşveren İlişkisi

Bir işyerinde birden fazla işveren bulunuyorsa, kurulun koordinasyonu asıl işveren tarafından sağlanır.
Yönetmelik m.10’a göre:

“Birden fazla işverenin bulunduğu işyerlerinde, işverenler koordinasyonu sağlamak üzere ortak kurul oluştururlar.”

Bu durumda:

• Asıl işveren kurul başkanıdır,
• Alt işveren temsilcileri toplantılara katılır,
• Alınan kararlar tüm işverenler için geçerlidir.

Amaç, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinde bütünlük sağlamaktır.

7.8. Kurul–İSG Kurulu Dışı Birimler Arasındaki İlişki

Kurul, diğer destek birimlerle (örneğin bakım, üretim, kalite, çevre yönetimi) koordineli çalışmalıdır.
Örneğin:

• Bakım birimi: Ekipman güvenliği ve periyodik kontroller,
• Kalite birimi: Uygunsuzluk kayıtları,
• Çevre birimi: Atık yönetimi ve kimyasal riskler.

Bu birimlerden gelen veriler, kurulun kararlarını güçlendirir ve entegre yönetim sistemi yaklaşımını oluşturur.

7.9. Kurul–Denetim ve Bakanlık İlişkisi

Kurul, iş müfettişlerinin denetimlerinde doğrudan incelenen yapıdır.
Denetimlerde genellikle şu belgeler istenir:

• Son 1 yıla ait kurul karar defteri,
• Toplantı katılım listeleri,
• Uygulama raporları.

Eksik veya tutarsız belge, “kurul etkin değil” tespitiyle idari para cezası uygulanmasına yol açabilir (6331 m.26/1-f).

Bakanlık denetimlerinde kurul üyeleriyle birebir görüşme yapılabilir; bu nedenle her üyenin görev alanına hâkim olması gerekir.

7.10. İletişim ve Raporlama Mekanizması

Kurulun kararları, işverenin yönetim birimlerine resmi olarak yazılı bildirim yoluyla iletilir.
Bu bildirim süreci şu şekilde işler:

1. Toplantı sonrası tutanak hazırlanır,
2. Başkan ve üyelerce imzalanır,
3. Sekreter tarafından üst yönetime yazılı olarak sunulur,
4. İşveren uygulama planını onaylar.

Bu sistem, kurul kararlarının “sözde değil, belgede” kalmasını sağlar.

7.11. Geri Bildirim ve Bilgilendirme Süreci

Kurul kararlarının etkili olabilmesi için, alınan önlemlerin sonuçları çalışanlara duyurulmalıdır.
Bu bilgilendirme;

• Afiş ve pano duyuruları,
• Kurum içi e-posta sistemleri,
• Eğitim toplantıları,
• İşbaşı bilgilendirme oturumları
  ile yapılabilir.

Bu uygulama, 6331 m.18’deki çalışanların bilgilendirilmesi yükümlülüğünü yerine getirir.

7.12. İSG Kurulunun Rol Paylaşımı

Kurul, karar alır; uygulamadan ilgili birimler sorumludur.
Bu görev paylaşımı genellikle şu şekildedir:

Süreç	Sorumlu	Kurulun Rolü
Risk değerlendirmesi	İSG Uzmanı	İnceleme ve onay
Sağlık gözetimi	İşyeri Hekimi	İzleme ve raporlama
Eğitim planı	İnsan Kaynakları	Onay ve değerlendirme
Denetim raporu	Uzman + Yönetim	İnceleme ve karar alma
Acil durum planı	Yönetim + Kurul	Koordinasyon ve tatbikat

Bu görev paylaşımı, sistematik bir işleyişin temelidir.

7.13. Kurulun İletişim İlkeleri

Kurulun taraflar arası iletişiminde şu ilkeler geçerlidir:

• Saydamlık: Bilgiler açıkça paylaşılmalı, gizlenmemelidir.
• Katılımcılık: Her üye görüş bildirmeli, çalışanların önerileri dikkate alınmalıdır.
• Belgelendirme: Her iletişim yazılı olarak kaydedilmelidir.
• Geri bildirim: Alınan kararların sonuçları kurula geri iletilmelidir.

Bu ilkeler, işyerinde kurumsal güvenlik kültürünü destekler.

7.14. Kurulun İletişim Hataları ve Riskleri

Pratikte sık karşılaşılan sorunlar:

• Kurul kararlarının çalışanlara duyurulmaması,
• Uzman ve hekimin önerilerinin dikkate alınmaması,
• Çalışan temsilcisinin pasif kalması,
• Kararların uygulanma sürecinin takip edilmemesi.

Bu durumlar, kurulun işlevini zayıflatır ve “kağıt üzerinde kurul” eleştirisine yol açar.

7.15. Sonuç

Kurul, işyerinde yönetsel, teknik ve insani boyutları birleştiren yapıdır.
Bu nedenle yalnızca bir yasal zorunluluk değil, aynı zamanda işyerinde iletişim ve işbirliği kültürünün kurumsal aracıdır.

“Kurul, işyerinde yalnız riskleri değil; insan ilişkilerini de yönetir.”

8. BÖLÜM — ALT İŞVEREN VE GEÇİCİ İŞ İLİŞKİLERİNDE KURUL UYGULAMASI

8.1. Giriş

Modern üretim yapısında işyerleri, sıklıkla birden fazla işverenin faaliyet gösterdiği kompleks yapılar haline gelmiştir.
Özellikle şantiyeler, organize sanayi bölgeleri, tersaneler ve büyük endüstriyel tesisler bu duruma tipik örneklerdir.
Bu karmaşık yapı, iş sağlığı ve güvenliği yönetiminde yetki, sorumluluk ve koordinasyon sorunlarını da beraberinde getirir.

Bu nedenle 6331 sayılı Kanun ve İSG Kurulları Hakkında Yönetmelik, alt işveren–asıl işveren ilişkileri ile geçici iş ilişkilerinde kurul uygulamasını özel hükümlerle düzenlemiştir.

8.2. Hukuki Dayanak

Alt işveren ve geçici iş ilişkilerinde kurul uygulamasına ilişkin hükümler şunlardır:

• 6331 sayılı Kanun m.22/2:

“Bir işyerinde birden fazla işveren bulunması hâlinde, işverenler iş sağlığı ve güvenliği konusunda iş birliği yapar ve alınacak önlemlerin koordinasyonunu sağlar.”

• İSG Kurulları Hakkında Yönetmelik m.10:

“Birden fazla işverenin bulunduğu işyerlerinde, işverenler koordinasyonu sağlamak üzere iş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturmakla yükümlüdür.”

• Yönetmelik m.10/2:

“Asıl işveren–alt işveren ilişkisi bulunan işyerlerinde kurul oluşturulması hâlinde, iş birliği ve koordinasyon asıl işveren tarafından sağlanır.”

Bu hükümler, koordinasyonun hukuki sorumluluğunu asıl işverene yüklemektedir.

8.3. Asıl İşveren ve Alt İşveren Kavramları

Asıl işveren:
Kendi işyerinde mal veya hizmet üretimi yapan ve bu işin bir bölümünü başka bir işverene veren kişidir.

Alt işveren:
Asıl işverenin işyerinde, işin bir bölümünde veya eklentilerinde kendi işçileriyle iş yapan, asıl işverenle iş sözleşmesi dışında iş ilişkisi kuran işverendir (4857 sayılı İş Kanunu m.2).

İş sağlığı ve güvenliği açısından her iki taraf da sorumludur; ancak koordinasyon yükümlülüğü asıl işverene aittir.

8.4. Ortak Kurul Oluşturulması

Yönetmelik m.10/1 gereği, birden fazla işverenin bulunduğu işyerlerinde “ortak İSG Kurulu” oluşturulur.
Bu kurul:

• Asıl işverenin başkanlığında toplanır,
• Alt işverenlerin temsilcilerinden oluşur,
• Tüm işyerinin sağlık ve güvenlik tedbirlerini bütüncül biçimde ele alır.

Kurulun görevleri arasında şunlar vardır:

1. Ortak risk değerlendirmesinin yapılması,
2. Acil durum planlarının koordinasyonu,
3. Eğitim faaliyetlerinin uyumlaştırılması,
4. Ortak alanlardaki risklerin paylaşımı,
5. Kaza ve olay bildirimlerinin birleştirilmesi.

8.5. Asıl İşverenin Kurul Oluşturma Zorunluluğu

Asıl işverenin çalışan sayısı 50’nin üzerinde ve iş süresi 6 aydan fazlaysa, kurul oluşturmak zorunludur.
Bu kurul, hem kendi çalışanları hem de alt işverenlerin işçileri için rehberlik görevi görür.
Alt işveren sayısı fazla olsa bile, koordinasyon kurulunun yönetimi asıl işverene aittir.

İşverenler arasında protokol düzenlenerek kurulun işleyişi, temsil sayısı ve sorumluluklar belirlenir.

8.6. Alt İşverenin Kendi Kurulunu Oluşturması

Alt işverenin çalışan sayısı da 50’nin üzerindeyse, kendi İSG Kurulu’nu oluşturması gerekir (Yönetmelik m.10/2).
Bu durumda:

• Asıl işveren ve alt işverenin kurulları bağımsız çalışır,
• Ancak koordinasyon kurulu kararları üst düzeyde bağlayıcıdır,
• Kararlar arasında çelişki olursa asıl işverenin kurulu önceliklidir.

Bu model, özellikle büyük sanayi kampüslerinde (örneğin enerji santrali, rafineri) uygulanmaktadır.

8.7. Alt İşveren–Asıl İşveren İşbirliği Esasları

İşbirliği şu başlıklar üzerinden yürütülür:

1. Risk Değerlendirmesi:
• Ortak alanlarda birlikte yapılır,
• Risklerin paylaşımı belirlenir,
• Her işveren kendi faaliyet alanındaki risklerden sorumludur.
2. Eğitim ve Bilgilendirme:
• Tüm çalışanlara ortak oryantasyon eğitimi verilir,
• Alt işveren kendi özel eğitimini ayrıca düzenler.
3. Acil Durum Planı:
• Asıl işverenin planı esas alınır,
• Alt işveren planını buna entegre eder.
4. Kaza Bildirimi:
• Her işveren kendi kazasını bildirir,
• Asıl işveren genel raporlama ve istatistikleri hazırlar.

Bu sistem, 6331 m.22’nin öngördüğü koordineli yönetim anlayışını sağlar.

8.8. Geçici İş İlişkilerinde Kurul Uygulaması

Geçici iş ilişkisi, bir işçinin geçici olarak başka bir işverenin işyerinde çalıştırılmasıdır (4857 m.7).
Bu durumda;

• Geçici işçi, fiilen çalıştığı işyerinin İSG kurulu kapsamına alınır,
• Ancak asli işverenin (personel temin eden şirketin) gözetim yükümlülüğü devam eder.

Yönetmelik m.10/3:

“Geçici iş ilişkisinde, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinden işin yürütüldüğü işyeri sorumludur.”

Dolayısıyla kurul, geçici işçiler için alınacak önlemleri de gündemine dahil etmelidir.

8.9. Kurullar Arası Koordinasyon Mekanizması

Birden fazla kurulun bulunduğu işyerlerinde, merkezi kurul oluşturulabilir (Yönetmelik m.8/2).
Merkezi kurulun görevleri:

• Kurullar arası iletişimi sağlamak,
• Ortak kararların uygulanmasını izlemek,
• Uyuşmazlıkları çözmek,
• Yıllık faaliyet raporlarını birleştirmek.

Bu yapı, çok birimli tesislerde İSG kararlarının tutarlılığını güvence altına alır.

8.10. Koordinasyon Eksikliğinin Hukuki Sonuçları

Asıl işveren koordinasyonu sağlamazsa, iş kazası veya meslek hastalığı durumunda ihmal nedeniyle ağır kusurlu sayılır.
Yargıtay 21. HD, 2018/2347 E., 2020/6719 K.:

“Alt işverenin faaliyetiyle ilgili kazada asıl işverenin gözetim ve koordinasyon yükümlülüğünü yerine getirmemesi ağır kusur teşkil eder.”

Ayrıca 6331 m.26 uyarınca işverene idari para cezası uygulanır.

8.11. Uygulamada Karşılaşılan Tipik Sorunlar

1. Alt işverenlerin kurul kararlarını dikkate almaması,
2. Asıl işverenin ortak kurul toplantılarını düzenlememesi,
3. Geçici işçiler için eğitim kayıtlarının eksikliği,
4. Kurul kararlarının taraflara tebliğ edilmemesi,
5. Kaza bildirimlerinde bilgi eksikliği veya gecikme.

Bu hatalar, denetimlerde “koordinasyonsuzluk” tespitiyle ciddi yaptırımlara neden olur.

8.12. Uygulama Örneği

Bir rafineri sahasında 1.200 asıl işveren çalışanı ve 400 alt işveren işçisi bulunmaktadır.

• Asıl işveren kendi İSG Kurulu’nu oluşturur.
• Alt işverenler 50 çalışan sınırını geçiyorsa, kendi kurullarını kurar.
• Her ay ortak kurul toplantısı yapılır.
• Alınan kararlar hem asıl işverenin hem alt işverenlerin uygulama planlarına yansıtılır.
• Tüm kararlar ortak bir “Koordinasyon Defteri”nde toplanır.

Bu uygulama, mevzuatın öngördüğü koordinasyon modeline tam uyumludur.

8.13. Kurul Kararlarının Bağlayıcılığı (Çok İşverenli Yapılarda)

Ortak kurul tarafından alınan kararlar, tüm işverenleri bağlar.
Ancak uygulama sorumluluğu her işverenin kendi faaliyet alanında geçerlidir.

Örneğin:

• Asıl işveren yangın sistemiyle ilgili kararı uygular,
• Alt işveren, kendi çalışanlarına eğitim verir.

Bu yaklaşım, “yetki ve sorumluluğun bölünmezliği” ilkesine uygunluk sağlar.

8.14. Sonuç

Alt işveren ve geçici iş ilişkilerinde kurul uygulaması, iş sağlığı ve güvenliği yönetiminin en karmaşık fakat en kritik alanıdır.
Yasal sistem, çok işverenli yapılarda dahi tek merkezden yönetilen güvenlik kültürünü hedeflemektedir.

“Bir işyerinde farklı işverenler olabilir; ama iş sağlığı ve güvenliği için yalnız tek bir koordinasyon olmalıdır.”

Asıl işveren, bu koordinasyonun garantörüdür.

9. BÖLÜM — KURUL KARARLARININ UYGULANMASI VE DENETİMİ

9.1. Giriş

İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu’nun etkinliği, yalnızca aldığı kararların sayısına değil, bu kararların sahada ne ölçüde uygulandığına ve izlendiğine bağlıdır.
Kurulun asıl değeri, teorik toplantılarda değil, alınan kararların işyerinde somut önleme faaliyetlerine dönüşmesinde ortaya çıkar.

Bu nedenle mevzuat, kurul kararlarının uygulanmasını, izlenmesini, değerlendirilmesini ve raporlanmasını özel düzenlemelere bağlamıştır.

9.2. Hukuki Dayanak

Kurul kararlarının uygulanması ve denetimine ilişkin yasal hükümler:

• İSG Kurulları Hakkında Yönetmelik m.14:

“Kurul tarafından alınan kararlar, işveren tarafından yerine getirilir. Yerine getirilmemesi hâlinde gerekçesi bir sonraki toplantıda kurula bildirilir.”

• m.13/6:

• 6331 sayılı Kanun m.4/1-a:

“İşveren, mesleki risklerin önlenmesi ve gerekli tedbirlerin alınmasını sağlamakla yükümlüdür.”

Bu düzenlemeler, kurul kararlarının işveren açısından bağlayıcı nitelikte olduğunu ortaya koyar.

9.3. Kurul Kararlarının Uygulama Sorumluluğu

Kurul kararlarının uygulanmasından nihai sorumluluk işverene aittir.
Ancak uygulama sürecinde görev dağılımı yapılır:

• İş güvenliği uzmanı: Teknik önlemlerin uygulanmasını takip eder.
• İşyeri hekimi: Sağlıkla ilgili tedbirlerin yerine getirilmesini izler.
• İnsan kaynakları veya idari işler birimi: Eğitim, bilgilendirme, disiplin süreçlerini yürütür.
• Çalışan temsilcisi: Uygulamadaki eksiklikleri kurula geri bildirir.

Kurul sekreteri, alınan kararların takibini yaparak bir sonraki toplantıya rapor sunar.

9.4. Kararların Takip ve İzleme Süreci

Kurul kararlarının takibi için genellikle “Düzeltici ve Önleyici Faaliyet (DÖF) Takip Çizelgesi” kullanılır.
Bu çizelgede:

Karar No	Konu	Sorumlu Kişi	Uygulama Süresi	Tamamlanma Durumu	Açıklama

Her toplantıda bu çizelge güncellenir, tamamlanan faaliyetler “uygulandı”, devam edenler “sürüyor” olarak kaydedilir.
Kurulun izleme yükümlülüğü, 6331 m.22’deki “önleyici yönetim” ilkesinin somut yansımasıdır.

9.5. Kararların Uygulanma Önceliği

Kurul kararları, risk düzeyine göre önceliklendirilmelidir:

1. Hayati tehlike içeren kararlar: Derhal uygulanmalıdır (örnek: elektrik panosunda açıkta kablo).
2. Yüksek riskli konular: En geç bir sonraki toplantıya kadar tamamlanmalıdır.
3. Orta–düşük riskli konular: Plan dahilinde izlenmelidir.

Bu önceliklendirme, risk temelli karar yönetimi anlayışına uygundur.

9.6. Uygulama İzleme Yöntemleri

Kurul kararlarının uygulanıp uygulanmadığı çeşitli yöntemlerle izlenir:

• Saha gözlemleri: İş güvenliği uzmanı tarafından yapılır.
• Denetim formları: Uygulama durumunu belgelemek için kullanılır.
• Fotoğraf ve video kayıtları: Düzeltici faaliyetlerin tamamlandığını kanıtlar.
• İş emri sistemleri: Bakım ve teknik faaliyetlerin kayıt altına alınmasını sağlar.
• Eğitim katılım listeleri: Bilgilendirme kararlarının uygulanmasını gösterir.

Bu yöntemler, denetimlerde “kanıtlayıcı belge” niteliği taşır.

9.7. Kurul Kararlarının Denetimi

Kurulun kendi iç denetimi ile Bakanlık denetimleri birbirini tamamlar.
İç denetim:

• Kurulun bir önceki toplantıda alınan kararların uygulamasını değerlendirmesidir.
• Sekreter tarafından hazırlanan “izleme raporu” görüşülür.

Bakanlık denetimi:

• İş müfettişleri tarafından yapılır.
• Karar defteri, tutanaklar, uygulama kanıtları incelenir.
• Eksik veya uygulanmayan kararlar tespit edilirse, idari yaptırım uygulanır.

9.8. İş Müfettişi Denetimlerinde Aranan Belgeler

Denetimlerde kurulun etkin çalıştığını gösteren belgeler şunlardır:

1. Kurul karar defteri (onaylı),
2. Son 12 aya ait toplantı tutanakları,
3. Katılım listeleri,
4. DÖF takip çizelgeleri,
5. Uygulama raporları ve fotoğraf kayıtları,
6. Eğitim planları ve katılım belgeleri,
7. Kaza inceleme raporları.

9.9. Kararların Uygulanmaması Durumunda İşverenin Sorumluluğu

Kurul kararlarının uygulanmaması halinde, işverenin yükümlülüğü ortadan kalkmaz.
Yargıtay 21. HD, 2019/6347 E., 2021/11234 K.:

“İSG Kurulu’nun önerdiği önlemlerin alınmaması, işverenin gözetim yükümlülüğünün ihlali olarak değerlendirilir.”

Bu durumda işveren:

• Tazminat sorumluluğu (5510 m.21),
• Ceza sorumluluğu (TCK m.85 - taksirle ölüme veya yaralanmaya sebebiyet),
• İdari para cezası (6331 m.26)
  ile karşılaşabilir.

9.10. Kurulun Uygulama Denetiminde Rolü

Kurul, alınan kararların uygulanmasını bizzat sahada gözlemleyebilir.
Bu amaçla:

• Gözlem formları düzenlenir,
• Uygunsuzluklar kayıt altına alınır,
• Düzeltici faaliyet için süre verilir,
• Sonuçlar bir sonraki toplantıda değerlendirilir.

Bu yöntem, kurulun aktif denetim organı olarak işlev görmesini sağlar.

9.11. Denetim ve Uygulamada Görülen Eksiklikler

Pratikte en sık rastlanan sorunlar:

• Kararların uygulanma süresinin belirtilmemesi,
• DÖF formlarının düzenli güncellenmemesi,
• Uygulama sonuçlarının belgelenmemesi,
• Eğitim kararlarının tamamlanmadan “uygulandı” olarak kaydedilmesi.

Bu eksiklikler, denetimlerde “kurul işlevsizliği” gerekçesiyle olumsuz raporlanır.

9.12. Performans Göstergeleri (İSG Kurul Etkinliği Ölçütleri)

Kurulun etkinliği sayısal olarak da değerlendirilebilir.
Bazı örnek göstergeler:

• Alınan karar sayısı / uygulanan karar sayısı oranı (%),
• DÖF tamamlanma süresi (gün),
• Ramak kala bildirim artış oranı,
• Eğitim tamamlama oranı,
• Denetimlerde tespit edilen uygunsuzluk sayısının yıllık azalma oranı.

Bu göstergeler, kurulun sürekli iyileştirme döngüsünde performans izleme aracıdır.

9.13. Kurul Denetimlerinde Çalışan Katılımının Önemi

Denetim sürecine çalışanların dahil edilmesi, hem bilgi akışını hızlandırır hem de güvenlik kültürünü güçlendirir.
Çalışanlar:

• Uygulamadaki eksiklikleri bildirir,
• Alınan önlemlerin etkinliğini değerlendirir,
• Geri bildirim yoluyla kurul kararlarının geliştirilmesine katkı sağlar.

Bu yaklaşım, 6331 m.18’deki katılımcılık ilkesinin sahadaki yansımasıdır.

9.14. Denetim Sonuçlarının Raporlanması

Kurul sekreteri veya iş güvenliği uzmanı tarafından her dönem sonunda “Kurul Faaliyet Raporu” hazırlanır.
Bu rapor;

• Alınan kararların uygulanma durumu,
• Tamamlanan faaliyetler,
• Devam eden önlemler,
• Yeni öneriler
  gibi bilgileri içerir.

Rapor, bir sonraki toplantının ilk gündem maddesi olarak görüşülür.

9.15. Sonuç

Kurulun aldığı kararların sahada uygulanması, işyerindeki İSG sisteminin canlılığını gösterir.
Kararların yalnızca defterde kalması, yönetim sisteminin “kağıt üzerinde” kalması anlamına gelir.

Bu nedenle her kurul toplantısı, yalnızca planlama değil, aynı zamanda denetim ve geri bildirim oturumudur.

“Kurul, karar alır; ama asıl iş, o kararın işyerinde karşılık bulduğu gün başlar.”

Kurulun işlevi, mevzuat gereği değil, uygulama başarısı ile ölçülür.

10. BÖLÜM — KURULLARIN İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİNDEKİ STRATEJİK ROLÜ

10.1. Giriş

İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları, işyerinde yalnızca danışma veya denetim organı değildir; aynı zamanda stratejik yönetim aracıdır.
Bu yapı, iş sağlığı ve güvenliği sisteminin karar alma, planlama, uygulama, kontrol ve iyileştirme süreçlerini birbirine bağlayan kurumsal sinir ağı işlevi görür.

Kurulların etkin çalışması, işletmenin güvenlik kültürünü kurumsallaştırır; çalışanların katılımını artırır ve yönetimin sorumluluklarını sistematik hale getirir.

10.2. İSG Yönetim Sisteminin Bileşenleri

İSG yönetim sistemi (İSGYS), işyerinde sağlık ve güvenlik politikalarının sistematik biçimde uygulanmasını sağlayan yapıdır.
Bu sistemin temel bileşenleri:

1. Politika: İşverenin sağlık ve güvenlik taahhüdü,
2. Planlama: Risklerin belirlenmesi, hedeflerin konulması,
3. Uygulama: Eğitim, teknik önlem, sağlık gözetimi,
4. Kontrol: İzleme, ölçme, denetim, raporlama,
5. İyileştirme: Düzeltici faaliyetler ve sürekli gelişim.

İSG Kurulu bu döngüde, özellikle kontrol ve iyileştirme aşamalarının yönetim merkezi konumundadır.

10.3. PUKÖ (Planla–Uygula–Kontrol Et–Önlem Al) Döngüsünde Kurulun Yeri

6331 sayılı Kanun’un ruhu, “sürekli iyileştirme” prensibine dayanır.
Bu prensip, ISO 45001 standardında da PUKÖ döngüsüyle açıklanır:

Aşama	Kurulun Rolü
Planla (Plan)	Risklerin belirlenmesi, önlem planının hazırlanması
Uygula (Do)	Eğitim ve bilgilendirme faaliyetlerinin planlanması
Kontrol Et (Check)	Kararların uygulanmasının izlenmesi, denetim yapılması
Önlem Al (Act)	Yeni hedeflerin belirlenmesi, sistemin iyileştirilmesi

Kurul, bu döngünün sürekli işlerliğini sağlayarak İSG yönetim sisteminin canlı kalmasını temin eder.

10.4. Kurulların Organizasyonel Karar Mekanizmasındaki Yeri

Kurullar, işletme yönetimi içinde yatay ve dikey iletişim kanallarını birbirine bağlar.
Yönetim hiyerarşisinde:

• Üst yönetim → politika ve kaynak,
• Kurul → karar ve koordinasyon,
• Saha birimleri → uygulama ve geri bildirim
  rollerini üstlenir.

Bu yapı sayesinde, alınan kararlar yalnız teknik düzeyde değil, stratejik düzeyde de etkili olur.

10.5. Kurulun Yönetim Kararlarına Etkisi

Kurul kararları, genellikle üretim planlaması, yatırım kararı, personel politikası veya bakım planı gibi üst düzey yönetim kararlarını doğrudan etkiler.
Örneğin:

• Gürültü düzeyi yüksek bir atölye için izolasyon yatırımı,
• Vardiya düzeninde değişiklik,
• Yeni eğitim bütçesi onayı,
• Tehlikeli madde stoklama alanının yer değişimi gibi.

Bu kararlar, kurulun yönetime danışmanlık yapan stratejik rolünü gösterir.

10.6. Kurulun Güvenlik Kültürüne Katkısı

Kurul, işyerinde güvenlik kültürünü yönlendiren ana organdır.
Çünkü alınan her karar, çalışan davranışını ve risk algısını şekillendirir.
Kurulun düzenli çalışması;

• Şeffaf iletişim,
• Katılım,
• Hesap verebilirlik
  ilkelerini kalıcı hale getirir.

Bu nedenle İSG kurulu, yalnız fiziksel güvenliği değil, kurumsal bilinç güvenliğini de tesis eder.

“Kültür, kurallardan değil; kurullardan doğar.”

10.7. Kurulun İSG Performans Ölçümüne Katkısı

Kurul, işyerindeki performans ölçüm sisteminin merkezinde yer alır.
Aşağıdaki göstergeler kurulun kontrolündedir:

• İş kazası sıklık oranı,
• Ramak kala bildirim sayısı,
• Eğitim katılım oranı,
• Denetimlerde tespit edilen uygunsuzluk sayısı,
• Düzeltici faaliyet tamamlama oranı.

Bu göstergeler, hem iç denetim hem de yönetim gözden geçirmelerinde kullanılır.

10.8. Kurulların İletişim ve Öğrenme Merkezleri Olarak Rolü

Kurullar, yalnız karar değil, kurumsal öğrenme mekanizmalarıdır.
Her kaza incelemesi, her eğitim raporu, her denetim bulgusu bir “öğrenme verisi” olarak işlenir.
Bu bilgiler:

• Yıllık değerlendirme raporlarına,
• Eğitim müfredatına,
• Risk değerlendirmesi güncellemelerine
  yansıtılır.

Kurulun devamlılığı, işletmede kurumsal hafızayı oluşturur.

10.9. Kurulların Sürekli İyileştirme Sürecindeki Rolü

Kurul toplantılarında alınan kararların analiz edilmesi, bir sonraki toplantıda geri bildirimle değerlendirilmesi, sistemin sürekli iyileştirilmesini sağlar.
Bu süreç:

1. Karar alınır,
2. Uygulama yapılır,
3. Denetim gerçekleştirilir,
4. Sonuçlar değerlendirilir,
5. Yeni kararlar üretilir.

Bu döngü, ISO 45001 standardının 10. maddesinde tanımlanan “Sürekli İyileştirme” gerekliliğini karşılar.

10.10. Kurulun Acil Durum ve Kriz Yönetimindeki Stratejik Konumu

Kurullar, acil durumlarda yalnızca tavsiye organı değil, kriz koordinasyon merkezi görevi üstlenir.
Örneğin:

• Yangın, patlama veya kimyasal sızıntı gibi durumlarda, kurul üyeleri kriz yönetim ekibinde yer alır.
• Olay sonrası analizleri ve yeniden faaliyete geçme planlarını koordine eder.

Bu yönüyle kurul, yalnız önleyici değil, reaktif ve iyileştirici süreçlerde de aktif rol oynar.

10.11. Ulusal Düzeyde İSG Kurulları

6331 m.30’a göre Bakanlık, ulusal politikaların oluşturulması amacıyla Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyi kurabilir.
Bu üst düzey yapı, işletme içi kurulların ulusal düzeydeki yansımasıdır.
İşletme kurulları, sahadaki verileri (kaza, meslek hastalığı, eğitim istatistikleri vb.) raporlayarak ulusal politikalara veri sağlar.

Böylece, her işletmedeki kurul, ülke genelinde iş sağlığı ve güvenliği kültürünün gelişimine katkıda bulunur.

10.12. Kurulun Etkinliğini Artırmaya Yönelik Stratejiler

Etkin bir kurul için mevzuat uyumu kadar, kurumsal uygulama kalitesi de önemlidir.
Önerilen stratejiler:

1. Toplantıların yalnız formal değil, çözüm odaklı yapılması,
2. Kararların sonuçlarının izlenmesi ve paylaşılması,
3. Çalışan öneri sisteminin kurul kararlarına entegre edilmesi,
4. Kurul üyelerinin İSG eğitimlerinin periyodik yenilenmesi,
5. Dijital İSG yazılımlarıyla karar takibinin otomatikleştirilmesi.

Bu yöntemler, kurulu “evrak temelli yapı” olmaktan çıkarır, etkin yönetim aracına dönüştürür.

10.13. Kurulun Etkinliğini Ölçme (KPI ve Denetim Modeli)

Bakanlık rehberlerinde önerilen bazı performans göstergeleri:

• Toplantı gerçekleşme oranı (%),
• Karar tamamlama oranı (%),
• Denetim sonrası düzeltici faaliyet süresi (gün),
• Kaza sıklık oranı (TRIFR),
• Çalışan katılım oranı (%).

Bu göstergelerin düzenli izlenmesi, kurulun stratejik verimliliğini ölçmeyi mümkün kılar.

10.14. İSG Kurullarının Kurumsal Olgunluk Düzeyi

İşletmelerde kurul olgunluğu beş seviyede tanımlanabilir:

Düzey	Tanım	Özellikler
1. Reaktif	Kaza sonrası toplanan kurul	Denetim odaklı, formal yapı
2. Uyumluluk	Yasal zorunluluk gereği toplanan	Belgeler düzenli, kültür zayıf
3. Proaktif	Önleyici kararlar üreten	Risk yönetimi güçlü
4. Katılımcı	Tüm birimlerle etkileşimli çalışan	Eğitim ve farkındalık yüksek
5. Entegre	Yönetim sistemine tamamen dâhil	İSG performansı stratejik hedef

Amaç, kurulun bu olgunluk merdiveninde entegrasyon seviyesine ulaşmasıdır.

10.15. Sonuç

İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu, mevzuatın zorunlu kıldığı bir yapı olmanın ötesinde, kurumsal güvenlik kültürünün stratejik aracıdır.
Etkin çalıştığında;

• Kazalar azalır,
• Çalışan katılımı artar,
• Yönetim kararları daha bilinçli alınır,
• İşletme itibarı güçlenir.

Kurulun nihai hedefi yalnızca “kazayı önlemek” değil; sağlıklı, sürdürülebilir ve güvenli bir iş ortamı kültürü inşa etmektir.

“Kurullar, işyerinde güvenliğin aklıdır; akıl sürdürüldükçe güvenlik kalıcı olur.”

📘 Bölüm Sonu Değerlendirmesi
Bu on bölümlük ders dokümanı, İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları konusunu 6331 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikler temelinde akademik düzeyde, sistematik ve uygulamaya dönük biçimde incelemiştir.
Kurulun kuruluşundan yapısına, görevlerinden stratejik rolüne kadar tüm yönleriyle açıklanan bu yapı, işyerlerinde İSG kültürünün kalıcı hale getirilmesinin temel aracıdır.